Αγώγιμο δικαίωμα κατά του Ταμείου Ασφαλιστών Μηχανοκινήτων Οχημάτων (ΤΑΜΟ)

Ακολουθήστε μας στο Linkedin και συνδεθείτε με άλλους επαγγελματίες του κλάδου

Γράφει ο Μιλτιάδης Μιλτιάδου, Ανεξάρτητος Σύμβουλος Ασφαλίσεων και Διαχείρισης Κινδύνων και Εκπαιδευτής Επαγγελματικής Κατάρτισης

Νομικό υπόβαθρο της λειτουργίας του ΤΑΜΟ

Το 1969 το ΤΑΜΟ συνήψε τη Βασική Συμφωνία με την Κυπριακή Δημοκρατία μέσω του Υπουργού Οικονομικών και ανέλαβε την υποχρέωση να καταβάλλει αποζημιώσεις στα θύματα των ανασφάλιστων και άγνωστων οδηγών. Επίσης συνήψε την Εσωτερική Συμφωνία με τις ασφαλιστικές εταιρείες – μέλη του, η οποία ρυθμίζει τις μεταξύ τους σχέσεις. Συνεπώς, η υποχρέωση του ΤΑΜΟ να αποζημιώνει τα θύματα απέρρεε αποκλειστικά από τη Βασική Συμφωνία και, λόγω του δόγματος της συμβατικής σχέσης (privity of contract), τα θύματα δεν είχαν αγώγιμο δικαίωμα εναντίον του ΤΑΜΟ.

Ενόψει της ένταξης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) τέθηκε σε ισχύ ο περί Μηχανοκινήτων Οχημάτων (Ασφάλιση Ευθύνης Έναντι Τρίτου) Νόμος του 2000 σε αντικατάσταση του προηγούμενου νόμου. Το Μέρος Τρίτο αφορά το ΤΑΜΟ και μεταφέρει στο κυπριακό δίκαιο τις διατάξεις της Δεύτερης Οδηγίας Μηχανοκινήτων που προβλέπουν την ίδρυση ή έγκριση οργανισμού, αποστολή του οποίου είναι να αποκαθιστά τις υλικές ζημίες ή τις σωματικές βλάβες που προκαλούνται από όχημα αγνώστων στοιχείων ή ανασφάλιστο όχημα. Τώρα, η υποχρέωση του ΤΑΜΟ να αποζημιώνει τα θύματα απορρέει από την Οδηγία Μηχανοκινήτων και τον Κυπριακό Νόμο και, συνεπώς, δεν εφαρμόζεται το δόγμα της συμβατικής σχέσης.

Αγώγιμο δικαίωμα των θυμάτων κατά του ΤΑΜΟ

Εάν το θύμα ανασφάλιστου οχήματος εξασφαλίσει δικαστική απόφαση εναντίον του υπαίτιου οδηγού και το ΤΑΜΟ αρνείται να καταβάλει τις αποζημιώσεις, το θύμα μπορεί να εγείρει αγωγή εναντίον του Υπουργού Οικονομικών και το δικαστήριο μπορεί να υποχρεώσει τον Υπουργό να επιβάλει στο ΤΑΜΟ την καταβολή των αποζημιώσεων δυνάμει της Βασικής Συμφωνίας.[1]

Εάν το θύμα αγνώστου οχήματος δεν αποδέχεται την απόφαση του ΤΑΜΟ, με βάση τη Συμφωνία Αγνώστων Οχημάτων δύναται να προσφύγει σε διαδικασία διαιτησίας υπό τον όρο ότι θα αποδεχθεί την απόφαση του διαιτητή.

Κατά την επικρατούσα άποψη τα θύματα δεν έχουν αγώγιμο δικαίωμα εναντίον του ΤΑΜΟ διότι το άρθρο 28(3) του Νόμου προβλέπει ότι «για τους σκοπούς του Νόμου αυτού, η Βασική Συμφωνία δεν θα ερμηνεύεται κατά τρόπον που να δημιουργεί, υπέρ του απαιτητή, αγώγιμο δικαίωμα εναντίον του Ταμείου». Αυτή η άποψη υιοθετήθηκε σε πρωτόδικη απόφαση που δεν εφεσιβλήθηκε.[2]

Το Άρθρο 28(3) τροποποιήθηκε το 2021 και από τότε, σε περίπτωση που κατά τη διάρκεια οποιασδήποτε δικαστικής διαδικασίας, το ΤΑΜΟ διαπιστώσει ότι ενδέχεται να επηρεαστούν τα συμφέροντά του, έχει το δικαίωμα να ζητήσει να προστεθεί ως συνεναγόμενος σύμφωνα με τους διαδικαστικούς κανονισμούς. Δηλαδή, το ΤΑΜΟ απέκτησε δικαίωμα να καθίσταται εναγόμενο κατά βούληση, όποτε του συμφέρει.

Αντιθέτως, τα θύματα στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία έχουν τη δυνατότητα ενάγουν το ΜΙΒ και το ΜΙΒΙ αντίστοιχα χωρίς κανένα περιορισμό και, ως αποτέλεσμα, σε αυτές τις χώρες δημιουργείται αρκετά υποβοηθητική νομολογία.

Η Βασική Συμφωνία προβλέπει ότι σε περίπτωση διαφοράς που εγείρεται μεταξύ οποιουδήποτε ζημιωθέντος και του Ταμείου Ασφαλιστών σε σχέση με την ερμηνεία ή την εφαρμογή της Βασικής Συμφωνίας, η διαφορά θα παραπέμπεται στον Υπουργό Οικονομικών ο οποίος θα αποφασίζει τελεσίδικα.

Η στέρηση δικαιώματος των θυμάτων να ενάγουν το ΤΑΜΟ και η παραπομπή τους στον Υπουργό είναι εσφαλμένη για πολλούς λόγους:

• Η υποχρέωση του ΤΑΜΟ να αποζημιώνει τα θύματα έπαυσε να είναι συμβατική και τώρα απορρέει από την Οδηγία Μηχανοκινήτων και το Νόμο. Σύμφωνα με την κυπριακή νομολογία, έστω και αν ο νόμος δεν προβλέπει ρητά αγώγιμο δικαίωμα, υπάρχει αστική θεραπεία όπου η υποχρέωση επιβάλλεται προς όφελος συγκεκριμένης τάξης και όπου ο νόμος στοιχειοθετεί δημόσιο δικαίωμα. [3]
• Παραβιάζει τη διάκριση των εξουσιών, παραχωρώντας εξουσία σε πολιτικό πρόσωπο να εκδικάζει ιδιωτικές διαφορές. Με βάση το Άρθρο 152 του Συντάγματος η άσκηση της δικαστικής λειτουργίας ανατίθεται ρητά στα δικαστήρια, τα οποία είναι τα όργανα με τα οποία ασκείται η κρατική λειτουργία της απονομής δικαιοσύνης, επιλύονται οι διαφορές και παρέχεται έννομη προστασία.
• Παραβιάζει το δικαίωμα πρόσβασης στα δικαστήρια. Το Άρθρο 30(2) του Συντάγματος προβλέπει ότι οποιοδήποτε πρόσωπο έχει το δικαίωμα να αποταθεί στα κυπριακά δικαστήρια και να ζητήσει τις θεραπείες που δικαιούται σύμφωνα με το νόμο.
• Παραβιάζει την αρχή της ισότητας που κατοχυρώνεται από το Άρθρο 28 του Συντάγματος. Τα θύματα ασφαλισμένων οχημάτων έχουν απευθείας αγώγιμο δικαίωμα κατά των ασφαλιστικών εταιρειών, ενώ τα θύματα ανασφάλιστων ή αγνώστων οχημάτων δεν έχουν αγώγιμο δικαίωμα κατά του ΤΑΜΟ.
• Παραβιάζει το Ενωσιακό Δίκαιο διότι σύμφωνα με απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (η οποία αφορούσε το ΜΙΒΙ) το θύμα δικαιούται να επικαλεστεί την Οδηγία Ασφάλισης Μηχανοκινήτων απευθείας κατά του οργανισμού ιδιωτικού δικαίου στον οποίο έχει ανατεθεί η αποζημίωση θυμάτων ανασφάλιστων και αγνώστων οχημάτων και να διεκδικήσει αποζημιώσεις. [4]

Για να διορθωθεί αυτή η αδικία, απαιτείται τροποποίηση του Νόμου έτσι ώστε τα θύματα να αποκτήσουν απευθείας αγώγιμο δικαίωμα κατά του ΤΑΜΟ, ακριβώς όπως διαθέτουν κατά των ασφαλιστικών εταιρειών.

Επίλυση διαφορών του ΤΑΜΟ με τα μέλη του

Η Εσωτερική Συμφωνία προβλέπει ότι οι διαφορές μεταξύ του ΤΑΜΟ και των ασφαλιστικών εταιρειών παραπέμπονται σε διαιτησία και η απόφαση του Διαιτητή θα είναι τελική και δεσμευτική για τα μέρη.

Σε μια διαδικασία διαιτησίας ο Διαιτητής έκρινε ότι οι διατάξεις της Εσωτερικής Συμφωνίας που συγκρούονται με το Νόμο δεν μπορούν να εφαρμοστούν, με αποτέλεσμα η Εσωτερική Συμφωνία να καταστεί ανενεργός. [5]

Σε μια πρωτόδικη απόφαση ο Δικαστής υπέδειξε ότι η ύπαρξη έγκυρης σύμβασης ασφάλισης ή η ύπαρξη ασφαλιστηρίου το οποίο να καλύπτει συγκεκριμένο πρόσωπο είναι θέματα τα οποία θα πρέπει να αποφασίζονται από το Δικαστήριο και όχι από διαιτητή. Και συνέχισε «όπου υπάρχουν νομικά θέματα είναι πρόσφορο και ενδεικνυόμενο να αποφασιστούν από το Δικαστήριο αντί από Διαιτητή».[6] Η διαδικασία της διαιτησίας κανονικά αρμόζει στις περιπτώσεις που η διαφορά αφορά το ύψος της αποζημίωσης (quantum).

Είχα εισηγηθεί και στο παρελθόν να καταργηθούν οι δύο Συμφωνίες (Βασική και Εσωτερική) και να γίνουν κατάλληλες ρυθμίσεις μέσω δευτερογενούς νομοθεσίας, δηλαδή Κανονισμών εκδιδόμενων δυνάμει του Νόμου. Έτσι, θα εκλείψουν οι αμφισβητήσεις ως προς το κατά πόσο οι Συμφωνίες υπερισχύουν του Νόμου.

[1]  Υπόθεση C-63/01Evans κατά Secretary of State for the Environment, Transport and the Regions

[2]  Διευθυντής Τμήματος Δημοσίων Έργων του Υπουργείου Συγκοινωνιών και Έργων, μέσω του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας v Ταμείο Ασφαλιστών Μηχανοκινήτων Οχημάτων, Αρ. Αγωγής 4936//11

[3]  Κουππάρη v Οργανισμού Γεωργικής Ασφάλισης (1997) 1 ΑΑΔ 1780

[4]  Υπόθεση C-413/2015 Elaine Farrel κατά Alan Whitty, Minister of the Environment, Ireland, Attorney General, Motor Insurers Bureau of Ireland (MIBI)

[5]  Διαιτησία μεταξύ της Olympic Insurance Co Ltd και του ΤΑΜΟ, 18.10.2013

[6]  Ταμείο Σύνταξης Ιατρών & Οδοντιάτρων v Altius Insurance Ltd, Αρ. Αίτησης 57/16, 31.08.2016