Οι Ευρωπαϊκές Εποπτικές Αρχές σε επιφυλακή: Εξωτερικές εξαρτήσεις, κυβερνοκίνδυνοι και ιδιωτική πίστη στο επίκεντρο
Ακολουθήστε μας στο Linkedin και συνδεθείτε με άλλους επαγγελματίες του κλάδου
Τις εξαρτήσεις του ευρωπαϊκού χρηματοοικονομικού συστήματος από τρίτες χώρες, τους κινδύνους που δημιουργούν οι νέες τεχνολογίες και την ταχεία ανάπτυξη της ιδιωτικής πίστης αναδεικνύουν ως βασικά τρωτά σημεία οι τρεις Ευρωπαϊκές Εποπτικές Αρχές, η EIOPA, η EBA και η ESMA, στη φθινοπωρινή επικαιροποίηση του 2026 για τους κινδύνους και τις ευπάθειες του χρηματοοικονομικού συστήματος της ΕΕ.
Η έκθεση, που δημοσιεύθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2026 από τη Μικτή Επιτροπή των Αρχών, παρουσιάστηκε νωρίτερα, στις 10 Σεπτεμβρίου, στη Συνεδρία Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής της ΕΕ. Παρά τις προκλήσεις, οι Αρχές διαπιστώνουν ότι το ευρωπαϊκό χρηματοοικονομικό σύστημα παραμένει ανθεκτικό, με τους ασφαλιστές, τις τράπεζες και τα επενδυτικά ταμεία να διατηρούν ισχυρά θεμελιώδη μεγέθη.
Ανθεκτικότητα σε ένα ασταθές περιβάλλον
Σύμφωνα με την έκθεση, οι αγορές άντεξαν σε ένα περιβάλλον έντονης αστάθειας, με κύρια χαρακτηριστικά τις γεωπολιτικές εντάσεις, τον πόλεμο στο Ιράν, τις διακυμάνσεις στις τιμές ενέργειας και τη συνεχιζόμενη πίεση στα κρυπτοστοιχεία. Οι ευρωπαϊκές μετοχές κατέγραψαν νέα ιστορικά υψηλά, ενώ οι αποδόσεις των ομολόγων αυξήθηκαν και, μετά την κατάρρευση της εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και τις αυξανόμενες ανησυχίες για τη βιωσιμότητα του χρέους, έφτασαν στα υψηλότερα επίπεδα δεκαετίας στα τέλη του καλοκαιριού. Η διεύρυνση των περιθωρίων παρέμεινε ωστόσο περιορισμένη. Οι Αρχές σημειώνουν ότι η αβεβαιότητα για τη διάρκεια και την έκβαση του πολέμου στο Ιράν αποτελεί βασικό παράγοντα κινδύνου.
Ασφαλιστικός τομέας: Ισχυρά θεμέλια, αλλά νέες προκλήσεις
Για τον ασφαλιστικό κλάδο, η εικόνα που καταγράφεται είναι θετική. Οι διάμεσοι δείκτες φερεγγυότητας παραμένουν σταθεροί τόσο για τις ασφαλιστικές ζωής όσο και για τις ασφαλιστικές γενικού κλάδου, ενώ η κερδοφορία του γενικού κλάδου, όπως αποτυπώνεται στον συνδυασμένο δείκτη, παρέμεινε συνολικά σταθερή. Οι θέσεις κεφαλαίου και χρηματοδότησης ενισχύθηκαν, με τους δείκτες των Ταμείων Επαγγελματικών Συντάξεων να επηρεάζονται το πρώτο τρίμηνο του 2026 από τη μετάβαση της Ολλανδίας από συστήματα καθορισμένων παροχών σε συστήματα καθορισμένων εισφορών.
Οι Αρχές εντοπίζουν ωστόσο μια σειρά από παράγοντες κινδύνου. Οι γεωπολιτικές εντάσεις επιβαρύνουν την ανάπτυξη, οι τιμές ενέργειας τροφοδοτούν τον πληθωρισμό, ενώ οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες και η έκδοση κρατικού χρέους ενδέχεται να ανεβάσουν τις αποδόσεις και να επαναξιολογήσουν τα πιστωτικά περιθώρια. Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η επανατιμολόγηση του κυβερνοκινδύνου, η αυστηρότερη ανάληψη κινδύνων και οι περισσότερες εξαιρέσεις θα μπορούσαν να περιορίσουν τη διαθεσιμότητα ασφαλιστικής κάλυψης.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις φυσικές καταστροφές. Όπως επισημαίνεται, η αυξανόμενη συχνότητα και σοβαρότητά τους θα μπορούσε να διευρύνει το ασφαλιστικό κενό προστασίας, ενισχύοντας την ανάγκη για κίνητρα πρόληψης, μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση των καταναλωτών και ευρωπαϊκές λύσεις συγκέντρωσης κινδύνων. Κατά τις Αρχές, κανένας κίνδυνος δεν κυριαρχεί από μόνος του, όμως οι γεωπολιτικοί, οι χρηματοοικονομικοί, οι δημογραφικοί, οι κλιματικοί και οι τεχνολογικοί κίνδυνοι μπορούν να αλληλοτροφοδοτούνται, κάτι που απαιτεί μια προσέγγιση με ορίζοντα το μέλλον για την προστασία της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και των ασφαλισμένων.
Πώς συνδέονται οι Ευρωπαίοι ασφαλιστές με τις αγορές εκτός ΕΟΧ
Η έκθεση εξετάζει αναλυτικά τη διεθνή διασύνδεση του ασφαλιστικού τομέα, η οποία, όπως σημειώνεται, βασίζεται κυρίως στις επενδύσεις και στην αντασφάλιση. Οι επενδύσεις εκτός ΕΟΧ αντιστοιχούν περίπου στο 13% των συνολικών επενδύσεων, ενώ η ανάλυση των οργανισμών συλλογικών επενδύσεων αποκαλύπτει σημαντικά μεγαλύτερη έμμεση έκθεση, κυρίως σε αμερικανικούς τίτλους και εισηγμένες μετοχές, γεγονός που αυξάνει την ευαισθησία των ασφαλιστών στις αποτιμήσεις, τα επιτόκια και τις συναλλαγματικές κινήσεις των ΗΠΑ.
Από την πλευρά των υποχρεώσεων, μόλις το 3,2% των τεχνικών αποθεματικών αφορά κινδύνους εκτός ΕΟΧ. Αντίθετα, περίπου το 28% των εκχωρούμενων κινδύνων μεταφέρεται σε αντασφαλιστές εκτός ΕΟΧ, με έντονη συγκέντρωση στο Ηνωμένο Βασίλειο, τις Βερμούδες και την Ελβετία. Αυτό καθιστά την αντασφάλιση τη σημαντικότερη άμεση εξάρτηση του κλάδου από τρίτες αγορές και πιθανή πηγή κινδύνου αντισυμβαλλομένου και συγκέντρωσης. Οι εργασίες εκτός ΕΟΧ αντιπροσωπεύουν περίπου το 10% των μεικτών εγγεγραμμένων ασφαλίστρων, κυρίως στον γενικό κλάδο και στην αναληφθείσα αντασφάλιση, με κύριες αγορές το Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Κυβερνοκίνδυνος και τεχνητή νοημοσύνη
Οι Αρχές προειδοποιούν ότι η συγκεντρωμένη εξάρτηση από παρόχους υπηρεσιών ΤΠΕ εκτός ΕΟΧ επιδεινώνει τις ευπάθειες σε κυβερνοεπιθέσεις. Για τους ασφαλιστές, η έκθεση προκύπτει και μέσα από την ασφάλιση κυβερνοκινδύνων: σε ένα περιβάλλον έντονης γεωπολιτικής αστάθειας, συχνότερες και σοβαρότερες οργανωμένες επιθέσεις με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαν να αυξήσουν τις απαιτήσεις και τον κίνδυνο σώρευσης, αν και οι ρήτρες εξαίρεσης ενδέχεται να περιορίσουν τις επιπτώσεις.
Τα προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, σημειώνεται, μπορούν να εντοπίζουν και να εκμεταλλεύονται αδυναμίες πληροφοριακών συστημάτων με πρωτοφανή ταχύτητα, ακόμη και άγνωστες μέχρι σήμερα ευπάθειες, δυσκολεύοντας την έγκαιρη αντίδραση. Σύμφωνα με τα στοιχεία αναφοράς συμβάντων του DORA, οι αστοχίες συστημάτων ευθύνονται για τα περισσότερα συμβάντα ΤΠΕ, ενώ ο κυβερνοκίνδυνος και η ασφάλεια δεδομένων παραμένουν οι σημαντικότερες πηγές λειτουργικού κινδύνου, ακολουθούμενες από την απάτη.
Στο ίδιο πλαίσιο, η κβαντική υπολογιστική, παρά τα οφέλη που υπόσχεται στη βελτιστοποίηση διαδικασιών, στην τιμολόγηση και στον έλεγχο απάτης, θα μπορούσε να υπονομεύσει συστήματα κρυπτογράφησης που χρησιμοποιούνται ευρέως, με τον κίνδυνο να είναι πιθανό να εκδηλωθεί νωρίτερα από οποιαδήποτε εμπορικά βιώσιμη εφαρμογή. Οι Αρχές υπενθυμίζουν ότι ο DORA απαιτεί από τις χρηματοπιστωτικές οντότητες να υιοθετούν σύγχρονη κρυπτογράφηση, ενώ η Ομάδα Συνεργασίας NIS της ΕΕ έχει συστήσει στα κράτη μέλη να υιοθετήσουν στρατηγική μετάβασης σε μετακβαντική κρυπτογράφηση έως το τέλος του 2026.
Ιδιωτική πίστη: Μικρή αγορά, αλλά με αυξανόμενους κινδύνους
Η ιδιωτική πίστη αναπτύσσεται ραγδαία παγκοσμίως, όμως στην ΕΕ παραμένει σχετικά μικρή, με περιορισμένες συνολικές εκθέσεις τραπεζών και ασφαλιστών. Οι Αρχές εντοπίζουν ωστόσο ευπάθειες που συνδέονται με την αυξανόμενη πολυπλοκότητα, την περιορισμένη διαφάνεια, τις αποτιμήσεις που γίνονται αραιά και ενδεχομένως ανακριβώς, τον υψηλό πιστωτικό κίνδυνο και τα κενά στα δεδομένα. Σημαντικότεροι κίνδυνοι θεωρείται πιθανότερο να προέλθουν από εκθέσεις στη μεγαλύτερη αμερικανική αγορά.
Για τους ασφαλιστές, η έκθεση στην ιδιωτική πίστη, με την ευρεία έννοια, συγκεντρώνεται κυρίως σε ενυπόθηκα και άλλα δάνεια, ακολουθούμενη από μη εισηγμένα εταιρικά ομόλογα και τιτλοποιημένους τίτλους, ενώ οι άμεσες τοποθετήσεις αφορούν κυρίως δραστηριότητες συνδεδεμένες με ακίνητα. Οι Αρχές τονίζουν ότι το Solvency II παρέχει εργαλεία για τη διαχείριση κινδύνων από την έλλειψη ρευστότητας και την αβεβαιότητα, αν και οι κεφαλαιακές απαιτήσεις δεν καλύπτουν όλους τους κινδύνους, όπως τον κίνδυνο συγκέντρωσης. Η αρχή του συνετού επενδυτή συμπληρώνει το πλαίσιο, επιτρέποντας στους επόπτες να αμφισβητούν υπερβολικές μη ρευστοποιήσιμες εκθέσεις.
Στις τράπεζες, οι εκθέσεις σε ταμεία ιδιωτικής πίστης και σχετικούς διαχειριστές έφτασαν σχεδόν τα 150 δισ. ευρώ τον Ιούνιο του 2025, δηλαδή το 0,6% του συνολικού ενεργητικού. Οι Αρχές προειδοποιούν ότι αναντιστοιχίες ρευστότητας στα ταμεία ιδιωτικής πίστης θα μπορούσαν να μεταδώσουν πιέσεις στον τραπεζικό τομέα, ενώ επιπλέον κανάλια μετάδοσης μπορούν να δημιουργηθούν και μέσω της αυξανόμενης έκθεσης των ασφαλιστών.
Τράπεζες και επενδυτικά ταμεία
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες συνεχίζουν να λειτουργούν από θέση ισχύος, με απόδοση ιδίων κεφαλαίων 10,5% και δείκτη CET1 16,2% το πρώτο τρίμηνο του 2026, ενώ τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια παραμένουν κοντά σε ιστορικά χαμηλά, στο 1,8% των συνολικών δανείων. Αναμένεται πάντως επιδείνωση της ποιότητας ενεργητικού σε επιμέρους χαρτοφυλάκια, κυρίως στα εμπορικά ακίνητα και στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Περίπου το 80% των τραπεζών θεωρεί τις εξαρτήσεις από παρόχους ΤΠΕ εκτός ΕΕ τη μεγαλύτερη πρόκληση. Στα επενδυτικά ταμεία, η έκθεση των μετοχικών ΟΣΕΚΑ στις ΗΠΑ φτάνει το 52% της γεωγραφικής τους κατανομής.
Οι συστάσεις των Αρχών
Η Μικτή Επιτροπή καλεί εποπτικές αρχές και συμμετέχοντες στην αγορά να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους απέναντι στους γεωπολιτικούς κινδύνους, μέσω δοκιμών ανθεκτικότητας και σεναρίων χειρότερης περίπτωσης, να βελτιώσουν την ετοιμότητα για διαχείριση κρίσεων και να επιδιώξουν ένα ρυθμιστικό πλαίσιο πιο αποτελεσματικό, αναλογικό και απλούστερο. Παράλληλα, ζητά την ενεργή παρακολούθηση των εκθέσεων σε οντότητες εκτός ΕΟΧ με έμφαση στην ιδιωτική πίστη, τη συνεχή παρακολούθηση των εξαρτήσεων από παρόχους τεχνολογίας στο πλαίσιο του DORA, καθώς και την προετοιμασία για τους κινδύνους από την ταχεία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης και της κβαντικής υπολογιστικής, με ισχυρούς ελέγχους κυβερνοασφάλειας και νέες πρακτικές, όπως οι δοκιμές ασφαλείας με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης.
