Το «χάσμα των συντάξεων» έχει πλέον μετεξελιχθεί από εθνικό πρόβλημα σε ευρωπαϊκή πρόκληση πρώτης τάξης. Καμία χώρα της ηπείρου δεν μένει ανέπαφη, αν και ο βαθμός έκθεσης διαφέρει από χώρα σε χώρα. Το αποτέλεσμα, όμως, είναι παντού το ίδιο: εκατομμύρια πολίτες ανησυχούν για το αν θα τα βγάλουν πέρα οικονομικά στα γεράματά τους.
Τι είναι το «συνταξιοδοτικό χάσμα»;
Ο όρος περιγράφει τη διαφορά ανάμεσα στο ποσό που χρειάζεται ένας συνταξιούχος για να καλύψει τις ανάγκες του και σε αυτό που πράγματι λαμβάνει από την κρατική σύνταξη. Όσο μεγαλύτερη η ψαλίδα, τόσο οξύτερο το πρόβλημα, τόσο για τον ίδιο τον συνταξιούχο, όσο και για τα κράτη που αναλαμβάνουν τη χορήγηση δημόσιων παροχών.
Η επίπτωση αυτής της κατάστασης είναι συγκεκριμένη και σκληρή: κοινωνίες με φτωχούς ηλικιωμένους. Πρόκειται για την πιο δυσάρεστη συνέπεια για ανθρώπους που βρίσκονται στο τελευταίο κεφάλαιο της ζωής τους, με αυξημένες ανάγκες και μεγαλύτερη ψυχολογική ευαισθησία.
Γιατί τα κράτη δεν μπορούν να δώσουν λύση;
Ακόμα και οι πιο ισχυρές οικονομίες της Ευρώπης αδυνατούν να αυξήσουν τις συντάξεις στο επίπεδο που θα κάλυπτε τις πραγματικές ανάγκες των δικαιούχων. Και ο λόγος είναι δομικός.
Οι δημόσιες συντάξεις χρηματοδοτούνται από τις εισφορές των εργαζομένων. Το σύστημα λειτουργεί αποδοτικά όταν οι εργαζόμενοι είναι πολλοί και οι συνταξιούχοι λίγοι. Σήμερα, όμως, η δημογραφική πραγματικότητα έχει αντιστραφεί: γεννιούνται λιγότερα παιδιά, οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, οι μελλοντικοί εργαζόμενοι λιγοστεύουν και οι συνταξιούχοι πληθαίνουν. Αυτή η αναλογία δημιουργεί ασφυξία στα συνταξιοδοτικά συστήματα, που αδυνατούν να ανταποκριθούν στις αυξανόμενες απαιτήσεις.
Τα αριθμητικά στοιχεία μιλούν από μόνα τους
Τα δεδομένα που έχουν συγκεντρωθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν αφήνουν περιθώρια για εφησυχασμό. Σύμφωνα με έρευνα της Insurance Europe του 2023, στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 16.000 άτομα από 16 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, περισσότεροι από έναν στους τρεις Ευρωπαίους δεν αποταμιεύουν τίποτα για τη σύνταξή τους. Στις ηλικίες 18 έως 35 ετών, το ποσοστό αυτό αγγίζει το 40%.
Παράλληλα, το αυξανόμενο κόστος ζωής καθιστά την αποταμίευση ακόμα πιο δύσκολη υπόθεση για τις νεότερες γενιές, οι οποίες καλούνται να διαχειριστούν τα έξοδα του σήμερα ενώ ταυτόχρονα θα έπρεπε να επενδύουν για το αύριο.
Η διέξοδος: Ιδιωτική αποταμίευση και ο ρόλος της ασφάλισης
Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, η ιδιωτική αποταμίευση αναδεικνύεται όλο και πιο επιτακτικά ως η πρακτική λύση για τον κάθε πολίτη. Και η ιδιωτική ασφάλιση διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτό το πλαίσιο, τόσο μέσα από τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης όσο και μέσα από ατομικά συνταξιοδοτικά προγράμματα.
Αρμόδιοι φορείς και ειδικοί επαναλαμβάνουν με αυξανόμενη ένταση ότι η αποταμίευση πρέπει να εμπεδωθεί ως κουλτούρα στην κοινωνία. Οι εργαζόμενοι σήμερα οφείλουν να δράσουν έγκαιρα, αξιοποιώντας τα διαθέσιμα εργαλεία, είτε πρόκειται για Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης, είτε για ατομικά ή ομαδικά συνταξιοδοτικά προγράμματα, είτε για άλλες μορφές αποταμίευσης που προσφέρονται σε κάθε χώρα.
Η δράση απαιτείται τώρα
Η αναστροφή της κατάστασης δεν θα έρθει από μόνη της. Απαιτείται άμεση και συντονισμένη κινητοποίηση σε τρία επίπεδα: στις εθνικές κυβερνήσεις, στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και στους ίδιους τους πολίτες. Κανένα από τα τρία δεν μπορεί να αντικαταστήσει τα άλλα δύο.
Το καλό νέο είναι ότι κάθε πολίτης μπορεί να ενημερωθεί και να δράσει σήμερα. Εξειδικευμένοι ασφαλιστικοί σύμβουλοι είναι σε θέση να παρουσιάσουν τις διαθέσιμες επιλογές, ατομικά ή ομαδικά συνταξιοδοτικά προγράμματα, και να προτείνουν λύσεις προσαρμοσμένες στις ανάγκες και τις δυνατότητες κάθε ανθρώπου.
Το συνταξιοδοτικό χάσμα δεν είναι αναπόφευκτη μοίρα. Είναι ένα πρόβλημα που έχει λύση, υπό την προϋπόθεση ότι θα ληφθούν αποφάσεις έγκαιρα.
