Η Insurance Europe δημοσίευσε νέο κείμενο θέσεων με τίτλο «Infrastructure Investment and Insurance: Insurers’ Role in Financing Long-Term Growth», το οποίο εξετάζει πώς οι ασφαλιστές μπορούν να συμβάλουν στη γεφύρωση του επενδυτικού χάσματος της Ευρώπης στις υποδομές. Το κείμενο εντάσσεται στη σειρά «Investing from insurers’ perspective» και συνοδεύεται από ένα συνοπτικό φυλλάδιο με τίτλο «Building Europe’s Future». Το βασικό μήνυμα είναι σαφές: το μακροπρόθεσμο κεφάλαιο υπάρχει, αλλά δεν υπάρχουν αρκετά μεγάλα και επενδύσιμα έργα στα οποία να κατευθυνθεί.
Το μέγεθος της πρόκλησης
Η Ευρώπη αντιμετωπίζει, σύμφωνα με την Insurance Europe, μια πρωτοφανή επενδυτική πρόκληση. Η έκθεση Draghi του 2024 εκτίμησε ότι η ΕΕ χρειάζεται επιπλέον 750 έως 800 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, δηλαδή περίπου 4,5 έως 5% του ΑΕΠ της ΕΕ, για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, την ενεργειακή ασφάλεια, τις σύγχρονες υποδομές και την ανταγωνιστικότητα. Σημαντικές επενδύσεις απαιτούνται επίσης για την ανθεκτικότητα και τη στρατιωτική κινητικότητα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η επίτευξη των ενεργειακών και κλιματικών στόχων θα απαιτεί περίπου 660 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως έως το 2030, σχεδόν τριπλάσιο από τα ιστορικά επίπεδα επενδύσεων. Στον τομέα της άμυνας, στο πρόγραμμα στρατιωτικής κινητικότητας 2021 έως 2027 η ζήτηση έργων ύψους 3,7 δισ. ευρώ ανταγωνιζόταν διαθέσιμη χρηματοδότηση μόλις 807 εκατ. ευρώ μέσω του Connecting Europe Facility. Η Κομισιόν επιδιώκει να το αντιμετωπίσει μέσω του πολυετούς προϋπολογισμού 2028 έως 2034.
Δεδομένων των δημοσιονομικών περιορισμών, η δημόσια χρηματοδότηση από μόνη της δεν επαρκεί, και η προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων μέσω εγγυήσεων, μηχανισμών μείωσης κινδύνου και συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) καθίσταται αναπόφευκτη.
Οι τομείς των υποδομών
Το κείμενο καλύπτει πέντε βασικούς τομείς:
- Ενέργεια: μπαταρίες, δίκτυα ηλεκτρισμού, πυρηνική και υδροηλεκτρική ενέργεια, ενεργειακή απόδοση, ηλιακή και αιολική ενέργεια, δίκτυα θέρμανσης και υδρογόνο.
- Μεταφορές: οδικά έργα, σιδηρόδρομοι, γέφυρες, φράγματα και λιμενικές υποδομές.
- Ψηφιακές υποδομές: κέντρα δεδομένων, οπτικές ίνες, πύργοι τηλεπικοινωνιών, υποδομές cloud και τεχνητής νοημοσύνης.
- Κοινωνικές υποδομές και υποδομές ασφάλειας: υγεία, εκπαίδευση και άλλες δημόσιες υποδομές.
- Άμυνα: υποδομές διπλής χρήσης.
Η Insurance Europe σημειώνει ότι τα κέντρα δεδομένων, τα δίκτυα οπτικών ινών και οι πύργοι τηλεπικοινωνιών γίνονται εξίσου στρατηγικά για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και κυριαρχία όσο η ενέργεια και οι μεταφορές. Επισημαίνεται επίσης ότι τα προφίλ κινδύνου διαφέρουν: οι σιδηροδρομικές γραμμές υψηλής ταχύτητας συνήθως διαθέτουν μακροπρόθεσμα συμβασιοποιημένα ή ρυθμιζόμενα έσοδα, ενώ ορισμένες υποδομές που στηρίζουν την τεχνητή νοημοσύνη πλησιάζουν περισσότερο σε τεχνολογικό ή ακίνητο ρίσκο.
Ο ρόλος των ασφαλιστών
Με περίπου 9,5 τρισεκατομμύρια ευρώ υπό διαχείριση, οι ασφαλιστές είναι μεγάλοι θεσμικοί επενδυτές και πάροχοι «υπομονετικού κεφαλαίου». Οι ασφαλιστές εισπράττουν τα ασφάλιστρα εκ των προτέρων και επενδύουν σε μακρά ορίζοντα για να καλύψουν προβλέψιμες υποχρεώσεις, επομένως οι στρατηγικές τους δίνουν έμφαση στη σταθερότητα και τη διατήρηση κεφαλαίου. Οι υποδομές, με τους μακρούς ορίζοντες, τις προβλέψιμες ταμειακές ροές και τη δυνατότητα σύνδεσης με τον πληθωρισμό, ταιριάζουν φυσιολογικά με τις υποχρεώσεις τους.
Ήδη σήμερα οι επενδύσεις είναι σημαντικές:
- Γερμανία: πάνω από 100 δισ. ευρώ, περίπου 6% των ισολογισμών των γερμανικών ασφαλιστών, σε χρέος και μετοχικό κεφάλαιο.
- Γαλλία: 67 δισ. ευρώ στο τέλος του 2024, δηλαδή 2,6% των ισολογισμών, με 70% σε μετοχικό κεφάλαιο και 30% σε χρεωστικούς τίτλους.
- Ιταλία: 17,6 δισ. ευρώ το 2025, από τα οποία 5,6 δισ. σε άμεσες επενδύσεις και 12 δισ. μέσω εντεταλμένων κεφαλαίων.
- Ολλανδία: περίπου 3,6 δισ. ευρώ σε ιδιωτικές υποδομές στο τέλος του 2025 από τους οκτώ μεγάλους ασφαλιστές που εξέτασε η DNB, δηλαδή 1,7% των επενδεδυμένων περιουσιακών τους στοιχείων.
Η Insurance Europe διευκρινίζει ότι τα στοιχεία αυτά καλύπτουν διαφορετικό εύρος και ημερομηνίες, αλλά καταδεικνύουν τη σημερινή συνεισφορά των ασφαλιστών και τη δυνατότητά τους να κάνουν περισσότερα.
Γιατί οι υποδομές ελκύουν τους ασφαλιστές
Το κείμενο απαριθμεί τα βασικά χαρακτηριστικά της κατηγορίας περιουσιακών στοιχείων: σταθερές και προβλέψιμες ταμειακές ροές, μεγάλο μέγεθος επενδύσεων (από δεκάδες έως εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ ανά έργο), μεγάλη διάρκεια (συχνά 10 έως 30 χρόνια ή και περισσότερο), πιθανή σύνδεση με τον πληθωρισμό, οφέλη διαφοροποίησης, σταθερές αποτιμήσεις, ισχυρή πιστοληπτική ποιότητα λόγω ουσιωδών υπηρεσιών με σχετικά ανελαστική ζήτηση, και ευθυγράμμιση με μείζονα επενδυτικά θέματα όπως η απανθρακοποίηση, η ψηφιοποίηση και η στρατηγική αυτονομία.
Ειδικά για τους ασφαλιστές, το χρέος υποδομών ταιριάζει ιδιαίτερα, καθώς συνδυάζει μεγάλη διάρκεια, προβλέψιμες συμβατικές ταμειακές ροές και ελκυστικές αποδόσεις προσαρμοσμένες στον κίνδυνο, παραμένοντας κοντά στην παραδοσιακή εμπειρία τους στα έσοδα σταθερού εισοδήματος. Ταιριάζει και με προϊόντα που απαιτούν σταθερές αποδόσεις, όπως τα παραδοσιακά προϊόντα αποταμίευσης, συντάξεων και ράντες.
Οι τρόποι επένδυσης
Οι ασφαλιστές μπορούν να αποκτήσουν έκθεση σε υποδομές μέσω διαφορετικών εργαλείων:
- Ταμεία υποδομών, που προσφέρουν εξειδίκευση και διαφοροποίηση, αλλά με αμοιβές που μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις αποδόσεις.
- Άμεσες επενδύσεις και συνεπενδύσεις, κυρίως για μεγαλύτερους ασφαλιστές, με μεγαλύτερο έλεγχο και χαμηλότερες αμοιβές αλλά με αυξημένες απαιτήσεις σε εξειδίκευση.
- Εισηγμένες υποδομές, με καθημερινή ρευστότητα αλλά μεγαλύτερη συσχέτιση με τις μετοχικές αγορές.
- Χρέος υποδομών, όπως δάνεια χρηματοδότησης έργων, ιδιωτικές τοποθετήσεις και ταμεία χρέους.
- Εξελικτικές δομές (evergreen) και ELTIFs, που προσφέρουν περιοδικές εγγραφές και εξαγορές, με όρους ρευστότητας που πρέπει να αντικατοπτρίζουν τον ρευστοποιήσιμο χαρακτήρα των υποκείμενων στοιχείων.
Ένα πρακτικό παράδειγμα: Ageas και I4B
Το κείμενο παραθέτει ως παράδειγμα την πρωτοβουλία I4B (Infrastructure for Belgium) της Ageas, η οποία διοχετεύει θεσμικό κεφάλαιο σε βελγικές υποδομές ενέργειας, ψηφιακές, μεταφορών και κοινωνικές υποδομές. Μεταξύ των έργων είναι μια μονάδα αποθήκευσης ενέργειας 600 MWh στο Visé, σε συνεργασία με τη Luminus. Μετά την ολοκλήρωση ενός τέταρτου έργου στο La Louvière, το χαρτοφυλάκιο μπαταριών της I4B έφτασε τα 2,14 GWh σε τέσσερις τοποθεσίες έως τον Ιούνιο του 2026, με επένδυση περίπου 600 εκατ. ευρώ.
Τι εμποδίζει περισσότερες επενδύσεις
Παρά την ευθυγράμμιση με τις υποχρεώσεις των ασφαλιστών, η Insurance Europe καταγράφει σειρά περιορισμών:
- Ρυθμιστικό και πολιτικό ρίσκο: αλλαγές σε κανονισμούς, φορολογία, καθεστώτα επιδοτήσεων ή πολιτικές προτεραιότητες μπορούν να επηρεάσουν την οικονομική απόδοση ενός έργου.
- Πολυπλοκότητα και απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας: κάθε έργο έχει συχνά ειδικές συμβατικές δομές, και οι μικρότεροι ασφαλιστές μπορεί να μην διαθέτουν την απαραίτητη εξειδίκευση, οπότε καταφεύγουν σε εξωτερικούς διαχειριστές ή συλλογικά επενδυτικά σχήματα.
- Έλλειψη ρευστότητας και μακρές φάσεις ανάπτυξης, ειδικά σε νέα έργα.
- Περιορισμοί κλίμακας: κατακερματισμένες δεξαμενές έργων, μακρές διαδικασίες προμηθειών και έλλειψη επενδύσιμων ευκαιριών.
- Ανάγκη για αξιόπιστα και σταθερά μοντέλα εσόδων, όπως ρυθμιζόμενη βάση περιουσιακών στοιχείων, συμβόλαια διαφοράς, πληρωμές διαθεσιμότητας, μηχανισμοί δυναμικότητας και μακροπρόθεσμες συμφωνίες αγοράς.
- Κίνδυνος κατασκευής και υλοποίησης: υπερβάσεις κόστους, καθυστερήσεις αδειοδοτήσεων και απόδοση εργολάβων.
- Αρνητική στάση ορισμένων κρατών μελών απέναντι στην εμπλοκή ιδιωτικών εταίρων και κεφαλαίων.
- Ανταγωνισμός με άλλες κατηγορίες επενδύσεων, όπως εταιρικά ομόλογα, ακίνητα και ιδιωτικό χρέος, καθώς και κεφαλαιακές απαιτήσεις.
Ως παράδειγμα περιορισμού του ιδιωτικού κεφαλαίου αναφέρεται η Σουηδία, όπου οι υπηρεσίες ύδατος και αποχέτευσης αποτελούν ευθύνη των δήμων και χρηματοδοτούνται από τέλη χρήσης βάσει της αρχής ανάκτησης κόστους, κάτι που περιορίζει τη δυνατότητα ανάκτησης κόστους για νέες επενδύσεις.
Το κείμενο σημειώνει ότι σε πολλές περιπτώσεις ο βασικός περιορισμός δεν είναι η διαθεσιμότητα μακροπρόθεσμου κεφαλαίου, αλλά η διαθεσιμότητα επαρκώς μεγάλων και επενδύσιμων έργων που επιτρέπουν αποτελεσματική ανάπτυξη σε μεγάλη κλίμακα.
Το μάθημα από την «ευρωπαϊκή σάγκα» των ανανεώσιμων
Μια ειδική ενότητα εξετάζει το πολιτικό και ρυθμιστικό ρίσκο μέσα από τις περιπτώσεις της Ισπανίας, της Τσεχίας και της Ιταλίας. Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, οι κυβερνήσεις προσέλκυσαν δισεκατομμύρια ιδιωτικών και ξένων κεφαλαίων με γενναιόδωρα καθεστώτα ενίσχυσης (feed-in tariffs). Καθώς οι τιμές των ηλιακών πάνελ κατέρρευσαν και προέκυψαν επενδυτικές «φούσκες», οι κυβερνήσεις υπαναχώρησαν αναδρομικά από τις δεσμεύσεις τους. Τα νομικά αποτελέσματα ήταν άνισα: η Τσεχία υπερασπίστηκε με επιτυχία έναν αναδρομικό ηλιακό φόρο 26%, η Ιταλία οδήγησε σε πλήρη διάσπαση των διεθνών δικαστηρίων, ενώ στην Ισπανία και την Ιταλία επιδικάστηκαν αποζημιώσεις προς επενδυτές.
Η κύρια απειλή σήμερα είναι ότι οι διαιτητικές αποφάσεις μεταξύ κράτους μέλους και επενδυτή από άλλο κράτος μέλος θεωρούνται ασυμβίβαστες με το δίκαιο της ΕΕ. Τα κράτη μέλη αρνούνται να καταβάλουν τις αποζημιώσεις επικαλούμενα το δίκαιο της ΕΕ, και τα ταμεία υποδομών προσπαθούν να επιβάλουν εκτέλεση σε περιουσιακά στοιχεία εκτός ΕΕ. Σε αυτό το πλαίσιο αναφέρεται και η υπόθεση Achmea (C 284/16), με την οποία το Δικαστήριο της ΕΕ έκρινε το 2018 ότι οι ρήτρες επενδυτικής διαιτησίας στις διμερείς επενδυτικές συνθήκες μεταξύ κρατών μελών είναι ασυμβίβαστες με το δίκαιο της ΕΕ.
Οι προτάσεις πολιτικής
Η Insurance Europe διατυπώνει επτά βασικές προτεραιότητες και προτείνει μια «Ευρωπαϊκή Συμφωνία για τις Υποδομές» (European Infrastructure Deal):
- Ρυθμιστική σταθερότητα και ταχύτερες αδειοδοτήσεις. Αποφυγή αναδρομικών αλλαγών, απλοποίηση διαδικασιών έγκρισης και ένας ειδικός μηχανισμός επίλυσης διασυνοριακών διαφορών σε επίπεδο ΕΕ, είτε ως εξειδικευμένο τμήμα συνδεδεμένο με το Δικαστήριο της ΕΕ είτε ως ανεξάρτητος Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής Υποδομών.
- Ενίσχυση των ΣΔΙΤ. Μεγαλύτερη τυποποίηση συμβατικών πλαισίων, διαδικασιών προμηθειών και αρχών κατανομής κινδύνου, επέκταση των μηχανισμών μείωσης κινδύνου της ΕΤΕπ και ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών. Η Ευρωπαϊκή Συμφωνία για τις Υποδομές θα περιλαμβάνει ένα υποστηριζόμενο από την ΕΕ χαρτοφυλάκιο επενδύσιμων έργων, τυποποιημένα πρότυπα ΣΔΙΤ, ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης για στρατηγικά έργα, κοινές αρχές κατανομής κινδύνου και πλατφόρμες συγκέντρωσης μικρότερων έργων.
- Πρόσβαση και κλίμακα. Συγκέντρωση μικρότερων έργων σε μεγαλύτερα προγράμματα, ανάπτυξη εξειδικευμένων πλατφορμών και ρόλος των αναπτυξιακών τραπεζών στην προώθηση έργων και την πιστωτική ενίσχυση.
- Αποδοτικότερη χρήση δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων. Τα δύο είδη κεφαλαίου πρέπει να θεωρούνται συμπληρωματικά, όχι ανταγωνιστικά.
- Ενίσχυση της υποδομής της αγοράς και της θεσμικής ικανότητας. Καλύτερα δεδομένα, κοινά πρότυπα αναφοράς, διαφάνεια και ενίσχυση της τεχνικής εξειδίκευσης των δημόσιων διοικήσεων.
- Διατήρηση ενός υποστηρικτικού προληπτικού πλαισίου. Στο πλαίσιο της Φερεγγυότητας ΙΙ (Solvency II), προβλέπεται ειδική κεφαλαιακή μεταχείριση για τις «πιστοποιημένες επενδύσεις υποδομών» (qualifying infrastructure). Όπως όμως σημειώνεται, τα αυστηρά κριτήρια έχουν αποδειχθεί υπερβολικά επαχθή και δεν χρησιμοποιούνται ευρέως. Οι ασφαλιστές ζητούν επανεξέταση των κριτηρίων, διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής και πιθανή περαιτέρω μείωση των κεφαλαιακών απαιτήσεων.
- Στήριξη της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (SIU). Σύνδεση των μακροπρόθεσμων αποταμιεύσεων με ένα προβλέψιμο και κλιμακούμενο χαρτοφυλάκιο στρατηγικών υποδομών. Επισημαίνεται επίσης ότι τα unit linked προϊόντα που επιτρέπουν στους ασφαλισμένους να επενδύσουν σε υποδομές είναι δύσκολο να διατεθούν στην αγορά και χρειάζονται περαιτέρω σκέψη, ώστε να γίνουν πιο ελκυστικά για πελάτες και ασφαλιστές.
Τα ΣΔΙΤ στο επίκεντρο
Η Insurance Europe παραπέμπει σε μελέτη του IW Köln που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2026, σύμφωνα με την οποία τα ΣΔΙΤ μπορούν να παραδώσουν υποδομές ταχύτερα και με μεγαλύτερη πειθαρχία κόστους και χρονοδιαγράμματος σε σύγκριση με τις συμβατικές δημόσιες προμήθειες. Σε συγκριτική ανάλυση δημοτικών κτιριακών έργων, διαπιστώθηκε μέση εξοικονόμηση κατασκευαστικού κόστους περίπου 17%. Παράλληλα, οι ιδιώτες εταίροι που φέρουν την ευθύνη λειτουργίας και συντήρησης έχουν ισχυρότερα κίνητρα για ποιότητα κατασκευής και προληπτική συντήρηση. Το κείμενο υπογραμμίζει ωστόσο ότι το αν ένα ΣΔΙΤ προσφέρει καλύτερη αξία από τις συμβατικές προμήθειες εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά του έργου και την κατανομή των κινδύνων. Οι αποφάσεις για προσιτότητα, ιδιοκτησία και κατανομή κινδύνου παραμένουν ευθύνη των δημόσιων αρχών.
Το μήνυμα προς την Κομισιόν
Η Insurance Europe καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αυξήσει τη συμμετοχή ιδιωτικού κεφαλαίου σε ανθεκτικές ευρωπαϊκές υποδομές, μεταξύ άλλων μέσω ΣΔΙΤ, και να στηρίξει με πολιτικές και προγράμματα χρηματοδότησης της ΕΕ την από κοινού υλοποίηση έργων που αξιοποιεί την αποδοτικότητα και τη χρηματοδότηση του ιδιωτικού τομέα. Συνοψίζοντας, οι ασφαλιστές υποστηρίζουν ότι διαθέτουν τη δυνατότητα να κάνουν περισσότερα, αρκεί οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής να δημιουργήσουν ισχυρότερο χαρτοφυλάκιο επενδύσιμων έργων, σταθερές και προβλέψιμες συνθήκες και κανονισμούς που στηρίζουν το μακροπρόθεσμο κεφάλαιο προστατεύοντας ταυτόχρονα τους ασφαλισμένους.
