Σχεδόν 50 ασφαλιστικές εταιρείες παγκοσμίως καταγράφονται κάθε χρόνο ως περιπτώσεις αποτυχίας, παρά τη σημαντική ενίσχυση των εποπτικών μηχανισμών και των απαιτήσεων φερεγγυότητας. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες επισημάνσεις της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (EIOPA), Petra Hielkema, η οποία υπογράμμισε ότι ακόμη και τα πλέον προηγμένα εποπτικά συστήματα δεν μπορούν να εξαλείψουν πλήρως τον κίνδυνο αφερεγγυότητας μιας ασφαλιστικής επιχείρησης.
Μιλώντας στις 9 Νοεμβρίου 2026, στο διεθνές συνέδριο του International Forum of Insurance Guarantee Schemes (IFIGS), στη Σεούλ της Νότιας Κορέας, η επικεφαλής της EIOPA παρουσίασε στοιχεία που αναδεικνύουν τη διαχρονική παρουσία του κινδύνου αποτυχίας ασφαλιστικών επιχειρήσεων και την ανάγκη δημιουργίας αποτελεσματικών μηχανισμών προστασίας των ασφαλισμένων.
Σύμφωνα με τη διεθνή βάση δεδομένων Global Failed Insurer Catalogue, από το 2000 έχουν καταγραφεί σχεδόν 1.300 περιπτώσεις αποτυχίας ασφαλιστικών εταιρειών σε 98 χώρες, με τον ετήσιο μέσο όρο να προσεγγίζει τις 50 περιπτώσεις.
Η συγκεκριμένη καταγραφή δεν αφορά αποκλειστικά πτωχεύσεις με τη στενή νομική έννοια. Περιλαμβάνει ευρύτερες περιπτώσεις αποτυχίας ασφαλιστικών επιχειρήσεων, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε εκκαθάριση, διαδικασίες εξυγίανσης ή διακοπή ανάληψης νέων ασφαλιστικών εργασιών.
Η Petra Hielkema ξεκαθάρισε ότι τα δεδομένα αυτά δεν πρέπει να ερμηνεύονται ως αποτυχία της εποπτείας. Αντιθέτως, η αυστηρότερη ρύθμιση, η ενίσχυση της εταιρικής διακυβέρνησης και η αποτελεσματικότερη διαχείριση κινδύνων έχουν συμβάλει στη μείωση της συχνότητας και της σοβαρότητας τέτοιων περιστατικών.
Ωστόσο, όσο οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται σε δυναμικές αγορές και λαμβάνουν αποφάσεις υπό συνθήκες αβεβαιότητας, ο κίνδυνος δεν μπορεί να εξαλειφθεί.
Οι δύο βασικότεροι παράγοντες που οδηγούν σε αποτυχία ασφαλιστικών εταιρειών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά της Προέδρου της EIOPA στους παράγοντες που συνδέονται συχνότερα με την αποτυχία ασφαλιστικών επιχειρήσεων.
Από την ευρωπαϊκή εποπτική εμπειρία προκύπτουν δύο επαναλαμβανόμενες αδυναμίες.
Η πρώτη αφορά την ανεπαρκή εταιρική διακυβέρνηση και τους ελλιπείς μηχανισμούς εσωτερικού ελέγχου. Η δεύτερη συνδέεται με ζητήματα επαγγελματικής επάρκειας, γνώσεων και ικανοτήτων των διοικήσεων και του ανθρώπινου δυναμικού.
Κοινός παρονομαστής των δύο αυτών παραγόντων είναι ο ανθρώπινος παράγοντας.
Η EIOPA επισημαίνει ότι ακόμη και όταν μια ασφαλιστική επιχείρηση λειτουργεί υπό ένα αυστηρό κανονιστικό πλαίσιο, οι λανθασμένες διοικητικές αποφάσεις, οι αδυναμίες στην αξιολόγηση κινδύνων και οι ανεπαρκείς εσωτερικές διαδικασίες μπορούν να υπονομεύσουν τη χρηματοοικονομική της σταθερότητα.
Παράλληλα, οι δυσμενείς οικονομικές συνθήκες, οι απότομες μεταβολές των επιτοκίων και άλλες απρόβλεπτες χρηματοοικονομικές εξελίξεις μπορούν να επιδεινώσουν την κατάσταση επιχειρήσεων που διαθέτουν ήδη ασθενέστερους ισολογισμούς.
Επτά διασυνοριακές αποτυχίες ασφαλιστικών στην πρώτη θητεία της Hielkema
Ένα ακόμη αξιοσημείωτο στοιχείο της ομιλίας αφορά την ευρωπαϊκή ασφαλιστική αγορά.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε η Πρόεδρος της EIOPA, περίπου το ένα πέμπτο των περιπτώσεων αποτυχίας ασφαλιστικών εταιρειών που καταγράφηκαν παγκοσμίως από το 2000 προέρχεται από την Ευρώπη.
Η ίδια αποκάλυψε ότι κατά την πρώτη θητεία της στην ηγεσία της EIOPA αντιμετώπισε επτά διασυνοριακές περιπτώσεις αποτυχίας ασφαλιστικών επιχειρήσεων.
Η διασυνοριακή διάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μια ασφαλιστική εταιρεία μπορεί να δραστηριοποιείται σε περισσότερα κράτη-μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, είτε μέσω υποκαταστημάτων είτε με καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.
Σε περίπτωση αφερεγγυότητας, οι συνέπειες μπορεί να επηρεάσουν ασφαλισμένους σε διαφορετικές χώρες, δημιουργώντας σύνθετα ζητήματα εποπτικής συνεργασίας, διαχείρισης χαρτοφυλακίων και αποζημιώσεων.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στην ενιαία ευρωπαϊκή ασφαλιστική αγορά, όπου η δυνατότητα διασυνοριακής δραστηριοποίησης δεν συνοδεύεται ακόμη από ένα πλήρως εναρμονισμένο σύστημα προστασίας των ασφαλισμένων σε περίπτωση αποτυχίας ασφαλιστικής επιχείρησης.
Γιατί η Solvency II δεν αρκεί από μόνη της
Η Πρόεδρος της EIOPA αναφέρθηκε και στον ρόλο της Solvency II, του ευρωπαϊκού πλαισίου φερεγγυότητας που διέπει τη λειτουργία των ασφαλιστικών επιχειρήσεων.
Όπως υπογράμμισε, η εφαρμογή του έχει συμβάλει ουσιαστικά στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας του ασφαλιστικού κλάδου, ενώ τα στοιχεία της εποπτικής αρχής δείχνουν μείωση τόσο των αποτυχιών όσο και των περιπτώσεων κατά τις οποίες ασφαλιστικές εταιρείες βρέθηκαν κοντά σε σοβαρή κρίση την τελευταία δεκαετία.
Ωστόσο, η ύπαρξη υψηλών κεφαλαιακών απαιτήσεων και αυστηρών εποπτικών κανόνων δεν αποτελεί απόλυτη εγγύηση απέναντι στην αφερεγγυότητα.
Από τον Ιανουάριο του 2027, το ευρωπαϊκό πλαίσιο αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω με την εφαρμογή της Οδηγίας για την Ανάκαμψη και Εξυγίανση των Ασφαλιστικών Επιχειρήσεων (Insurance Recovery and Resolution Directive – IRRD).
Η συγκεκριμένη οδηγία αποσκοπεί στη δημιουργία αποτελεσματικότερων διαδικασιών πρόληψης και διαχείρισης κρίσεων, ώστε ενδεχόμενες αποτυχίες ασφαλιστικών επιχειρήσεων να αντιμετωπίζονται με οργανωμένο τρόπο.
Παρ’ όλα αυτά, η EIOPA θεωρεί ότι οι μηχανισμοί εποπτείας και εξυγίανσης πρέπει να συμπληρώνονται από κατάλληλα συστήματα εγγύησης ασφαλισμένων.
Η προστασία των ασφαλισμένων όταν μια εταιρεία αποτυγχάνει
Σημαντικό μέρος της ομιλίας αφιερώθηκε στα συστήματα εγγύησης ασφαλισμένων (Insurance Guarantee Schemes – IGS).
Πρόκειται για μηχανισμούς που μπορούν, ανάλογα με το θεσμικό πλαίσιο κάθε χώρας, να παρέχουν αποζημιώσεις στους ασφαλισμένους, να υποστηρίζουν τη συνέχιση ασφαλιστικών συμβολαίων ή να διευκολύνουν την οργανωμένη μεταφορά χαρτοφυλακίων σε άλλες ασφαλιστικές επιχειρήσεις.
Η EIOPA θεωρεί ότι οι μηχανισμοί αυτοί αποτελούν την τελευταία γραμμή προστασίας όταν οι υπόλοιπες δικλίδες ασφαλείας δεν επαρκούν.
Σύμφωνα με την Petra Hielkema, οι ασφαλισμένοι δεν μπορεί να αναμένεται να διαθέτουν εξειδικευμένες γνώσεις για να αξιολογούν την πιθανότητα αποτυχίας μιας εταιρείας ή να γνωρίζουν τις διαφοροποιήσεις μεταξύ των εθνικών συστημάτων εποπτείας και εκκαθάρισης.
Εκείνο που δικαιολογημένα αναμένουν είναι να γνωρίζουν εάν και σε ποιο βαθμό προστατεύεται το ασφαλιστήριο συμβόλαιό τους.
Η ευρωπαϊκή εποπτική αρχή υποστηρίζει τη δημιουργία ενός δικτύου εθνικών συστημάτων εγγύησης, με κοινές ελάχιστες προδιαγραφές προστασίας, επαρκή χρηματοδότηση και δυνατότητα προσαρμογής στις ιδιαιτερότητες κάθε κράτους-μέλους.
Δεν προτείνει, επομένως, τη δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού ταμείου, αλλά την ενίσχυση και τον συντονισμό των εθνικών μηχανισμών.
Η συγκεκριμένη κατεύθυνση έχει ήδη αποτυπωθεί στην τεχνική συμβουλή που υπέβαλε η EIOPA προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Σεπτέμβριο του 2026.
Η εμπιστοσύνη αποτελεί το σημαντικότερο κεφάλαιο της ασφαλιστικής αγοράς
Πέρα από τους δείκτες φερεγγυότητας και τα κανονιστικά εργαλεία, η ομιλία ανέδειξε μια θεμελιώδη παράμετρο της ασφαλιστικής δραστηριότητας: την εμπιστοσύνη.
Η αποτυχία μιας ασφαλιστικής επιχείρησης δεν επηρεάζει αποκλειστικά τους μετόχους ή τους πιστωτές της. Μπορεί να δημιουργήσει ανασφάλεια στους ασφαλισμένους, να διαταράξει συμβατικές υποχρεώσεις και, υπό ορισμένες συνθήκες, να προκαλέσει ευρύτερες επιπτώσεις στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις αποτελούν σημαντικούς θεσμικούς επενδυτές και διαχειρίζονται κεφάλαια που συνδέονται με τη μακροπρόθεσμη οικονομική προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Για την ασφαλιστική διαμεσολάβηση, τα ζητήματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η αξιοπιστία μιας ασφαλιστικής εταιρείας και η δυνατότητά της να ανταποκρίνεται στις συμβατικές της υποχρεώσεις αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία της σχέσης εμπιστοσύνης με τον ασφαλισμένο.
Η κεντρική θέση της EIOPA είναι σαφής: η εποπτεία δεν μπορεί να στηρίζεται στην παραδοχή ότι καμία ασφαλιστική εταιρεία δεν πρόκειται να αποτύχει. Οφείλει να διασφαλίζει ότι, εάν συμβεί κάτι τέτοιο, η διαδικασία θα είναι οργανωμένη, οι συνέπειες θα περιορίζονται και οι ασφαλισμένοι θα διαθέτουν ουσιαστικούς μηχανισμούς προστασίας.
Η συζήτηση αυτή αναμένεται να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία τα επόμενα χρόνια, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά στην εφαρμογή του νέου πλαισίου ανάκαμψης και εξυγίανσης ασφαλιστικών επιχειρήσεων και εξετάζει την περαιτέρω εναρμόνιση των εθνικών συστημάτων εγγύησης.
