«Πρέπει να κάνουμε το άλμα από το εφάπαξ στο ισόβιο εισόδημα με σχέδιο και συνέπεια.» Με αυτά τα λόγια, ο Φίλιππος Μαννάρης, Partner και Head of Aon’s Wealth Solutions για την Κύπρο και τη Μέση Ανατολή, έδωσε τον τόνο της συζήτησης στο 17ο Συνταξιοδοτικό Φόρουμ, αναδεικνύοντας την κατεύθυνση στην οποία πρέπει να κινηθεί η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση στην Κύπρο.
Το φόρουμ ανέδειξε επίσης μία σαφή τάση μεταξύ των τεχνοκρατών που έλαβαν τον λόγο: η πλειοψηφία τους τάχθηκε υπέρ της υποχρεωτικότητας των Ταμείων Προνοίας, θέτοντας το ζήτημα στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.
Δημογραφική βόμβα με παγκόσμια εμβέλεια
Ο κ. Μαννάρης εστίασε ιδιαίτερα στις δημογραφικές εξελίξεις, παρουσιάζοντας στοιχεία που αποτυπώνουν τη σοβαρότητα της κατάστασης τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρέθεσε, έως το 2050 ο παγκόσμιος πληθυσμός άνω των 65 ετών θα αγγίξει τα 1,6 δισεκατομμύρια, υπερδιπλασιάζοντας τα μεγέθη του 2021. Έως το 2080, οι ηλικιωμένοι θα ξεπεράσουν αριθμητικά τα παιδιά.
Στην Ευρώπη, ο δείκτης εξάρτησης αυξήθηκε από το 52% στο 56% τα τελευταία 50 χρόνια και αναμένεται να πλησιάσει το 75% έως το 2050. Παράλληλα, το παγκόσμιο συνταξιοδοτικό κενό προβλέπεται να ξεπεράσει τα 400 τρισεκατομμύρια δολάρια, ασκώντας ασφυκτική πίεση σε κυβερνήσεις, εργοδότες και πολίτες για παράταση του εργασιακού βίου και εξεύρεση νέων πηγών χρηματοδότησης.
Μόλις 1 στους 4 εργαζόμενους καλύπτεται επαγγελματικά
Στρέφοντας το βλέμμα στην εγχώρια πραγματικότητα, ο κ. Μαννάρης ανέδειξε ένα ανησυχητικό κενό: με βάση επίσημα στοιχεία για το 2023, μόλις το 27% των εργαζομένων στην Κύπρο συμμετέχει σε επαγγελματικό ταμείο. Πρόκειται για 132.000 άτομα μόλις, από σύνολο 492.886 εργαζομένων, εξαιρουμένων των αυτοεργοδοτουμένων και του δημόσιου τομέα. Το ποσοστό ανεβαίνει στο 30% μόνο αν συμπεριληφθούν τα σχέδια Κλάδου VII.
Ο κ. Μαννάρης ανέφερε επίσης ότι η συζήτηση για τη μεταρρύθμιση του πρώτου πυλώνα είναι προγραμματισμένη για το 2027, ενώ οι διαβουλεύσεις για τον δεύτερο πυλώνα, τις επαγγελματικές δηλαδή συντάξεις, έχουν ήδη ξεκινήσει, με την Aon να ενεργεί ως θεσμικός σύμβουλος της ΟΕΒ και του ΚΕΒΕ.
Τεχνοκράτες υπέρ της υποχρεωτικότητας
Η πλειοψηφία των ομιλητών στο φόρουμ εκφράστηκε υπέρ της υποχρεωτικότητας των Ταμείων Προνοίας. Ο Ανδρέας Χαραλάμπους, Πρόεδρος του Δημοσιονομικού Συμβουλίου, υπογράμμισε ότι ο πρώτος πυλώνας δεν θα επαρκεί για να διασφαλίσει τις μελλοντικές συντάξεις, και ότι η υποχρεωτικότητα του δεύτερου πυλώνα είναι εξίσου αναγκαία με αυτήν του πρώτου.
Ο Καθηγητής Χρηματοοικονομικής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Ανδρέας Μιλιδώνης, τοποθέτησε το πρόβλημα με αριθμούς: «Στόχος είναι το 70%, ενώ είμαστε στο 41%», είπε, αναφερόμενος στο ποσοστό αναπλήρωσης των συντάξεων, επισημαίνοντας ότι η Κύπρος βρίσκεται πέμπτη από το τέλος στην αντίστοιχη ευρωπαϊκή κατάταξη. Ως υπόδειγμα, έφερε το ιρλανδικό μοντέλο υποχρεωτικού ταμείου προνοίας, στο οποίο συνεισφέρουν ο εργαζόμενος, ο εργοδότης και το κράτος.
Ο Χάρης Γεωργιάδης, πρώην Βουλευτής και Υπουργός Οικονομικών, σύμβουλος στην εταιρεία George Z Georgiou and Associates LLC, επεσήμανε ότι ο πρώτος πυλώνας της Κύπρου συγκρίνεται επάξια με τους αντίστοιχους στην Ευρώπη, αλλά η υστέρηση εντοπίζεται στον δεύτερο πυλώνα, όπου κρίνεται αναγκαία η κρατική παρέμβαση και κάποιας μορφής υποχρεωτικότητα. Την ίδια θέση υιοθέτησε και ο Δημήτρης Γεωργιάδης, Πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας.
Ο Υπουργός Εργασίας: «Δεν είναι άσπρο-μαύρο»
Με σαφείς θέσεις παρενέβη ο Υπουργός Εργασίας Μαρίνος Μουσιούττας στο ζήτημα της αφυπηρέτησης στο 63ο έτος. Με την προτεινόμενη αύξηση των απαιτούμενων ετών ασφάλισης από τα 33 στα 38 χρόνια, οι προϋποθέσεις πρόωρης συνταξιοδότησης αυστηροποιούνται σημαντικά. Μετά την πενταετή μεταβατική περίοδο, όσοι επιθυμούν να αφυπηρετήσουν στα 63 θα αντιμετωπίσουν μείωση της σύνταξής τους κατά περίπου 15%, ενώ όσοι επιλέξουν να παραμείνουν ενεργοί έως τα 67 θα επιβραβεύονται με αύξηση 15%.
Για το θέμα της υποχρεωτικότητας των Ταμείων Προνοίας, ο υπουργός δεν τοποθετήθηκε οριστικά, αφήνοντας ανοιχτό το ζήτημα: «Δεν είναι άσπρο-μαύρο, μπορούμε να βρούμε τη χρυσή τομή», σημείωσε, επισημαίνοντας ωστόσο ότι «όλοι συγκλίνουν ότι ο δεύτερος πυλώνας είναι κάτι αναγκαίο».
Το μήνυμα από το 17ο Συνταξιοδοτικό Φόρουμ ήταν σαφές: η Κύπρος βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι συνταξιοδοτικής πολιτικής, και οι αποφάσεις που θα ληφθούν τα επόμενα χρόνια θα καθορίσουν την οικονομική ασφάλεια χιλιάδων πολιτών για τις επόμενες δεκαετίες.
