Μερίσματα στις Κοινωνικές Ασφαλίσεις: Ασφαλιστική Λογική ή Απλή Επιβάρυνση;

Ακολουθήστε μας στο Linkedin και συνδεθείτε με άλλους επαγγελματίες του κλάδου

Η συζήτηση για τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση στην Κύπρο εισέρχεται σε κρίσιμο στάδιο. Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα αφορά την πρόταση συνυπολογισμού εισοδήματος από μερίσματα στη βάση υπολογισμού των εισφορών κοινωνικών ασφαλίσεων για διευθυντές που είναι ταυτόχρονα μέτοχοι εταιρειών. Η απάντηση στο ερώτημα εάν κάτι τέτοιο συνιστά δίκαιη ασφαλιστική ρύθμιση ή απλή επιβολή νέου βάρους δεν είναι αυτονόητη.

Εργασία και κεφάλαιο: δύο διαφορετικές έννοιες

Η κοινωνική ασφάλιση στηρίζεται, κατά βάση, στην ασφαλιστέα εργασία. Μισθός και αμοιβή αυτοτελώς εργαζομένου αποτελούν αντάλλαγμα προσωπικής εργασίας και, ως εκ τούτου, αποτελούν λογική βάση για υπολογισμό εισφορών.

Το μέρισμα, ωστόσο, έχει εντελώς διαφορετική οικονομική και νομική προέλευση. Πρόκειται για διανομή κερδών στον μέτοχο, λόγω της συμμετοχής του στο κεφάλαιο μιας εταιρείας και της ανάληψης επιχειρηματικού κινδύνου. Η διάκριση αυτή δεν παύει να ισχύει επειδή ο μέτοχος κατέχει ταυτόχρονα και διευθυντική θέση. Η αμοιβή του για την εργασία του μπορεί εύλογα να αποτελεί ασφαλιστέα αποδοχή. Το μέρισμα, όμως, προκύπτει από διαφορετική αιτία και υπηρετεί διαφορετική οικονομική λογική.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο νομοθέτης δεν μπορεί να εξετάσει τη διεύρυνση της βάσης χρηματοδότησης της κοινωνικής ασφάλισης. Μια τέτοια επιλογή, όμως, χρειάζεται σαφή αιτιολόγηση: γιατί εισόδημα που δεν αποτελεί αμοιβή εργασίας εντάσσεται στην ασφαλιστική βάση και ποια ασφαλιστική λογική εξυπηρετεί;

Η δοκιμασία της αναλογικότητας

Ένας θεμιτός κοινωνικός σκοπός δεν καθιστά αυτόματα αποδεκτό κάθε μέσο για την επίτευξή του. Το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας προβλέπει στο άρθρο 24 την υποχρέωση συνεισφοράς στα δημόσια βάρη ανάλογα με τις δυνάμεις του καθενός, ενώ το άρθρο 23 προστατεύει το δικαίωμα ιδιοκτησίας. Οι διατάξεις αυτές δεν αποκλείουν οικονομικές επιβαρύνσεις, αλλά απαιτούν ο νομοθέτης να κινείται εντός συνταγματικού πλαισίου.

Κεντρικό ρόλο διαδραματίζει και η ανταποδοτικότητα. Η κοινωνική ασφάλιση περιέχει στοιχεία κοινωνικής αλληλεγγύης και δεν απαιτεί κάθε εισφορά να αντιστοιχεί αριθμητικά σε συγκεκριμένη παροχή. Όσο, όμως, μια επιβάρυνση απομακρύνεται από την ασφαλιστική σχέση και προσεγγίζει γενική επιβάρυνση της οικονομικής ικανότητας, τόσο εντονότερα τίθεται το ερώτημα της νομιμότητάς της.

Εάν εισόδημα από κεφάλαιο επιβαρύνεται χωρίς ουσιαστική επίδραση στα ασφαλιστικά δικαιώματα του καταβάλλοντος, δεν αρκεί η ονομασία «εισφορά». Πρέπει να εξετάζονται η πραγματική λειτουργία και ο σκοπός της.

Οικονομική σταθερότητα και επιχειρηματικό περιβάλλον

Η Κύπρος έχει οικοδομήσει σημαντικό μέρος του επιχειρηματικού της μοντέλου πάνω σε ένα σχετικά προβλέψιμο φορολογικό και εταιρικό περιβάλλον. Για τον επιχειρηματία και τον επενδυτή, ό,τι μετράει δεν είναι μόνο το ύψος της επιβάρυνσης, αλλά και η σταθερότητα και η προβλεψιμότητα του συστήματος συνολικά.

Αξίζει να υπενθυμιστεί ότι τα εταιρικά κέρδη υφίστανται ήδη φορολογικές επιβαρύνσεις πριν καταλήξουν στον μέτοχο ως μέρισμα. Μια νέα ασφαλιστική επιβάρυνση πρέπει επομένως να αξιολογηθεί στο συνολικό πλαίσιο και όχι απομονωμένα. Ιδίως στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, το μέρισμα αποτελεί συχνά την απόδοση του κεφαλαίου που επενδύθηκε και του κινδύνου που αναλήφθηκε. Οποιαδήποτε αλλαγή στη μεταχείρισή του μπορεί να επηρεάσει τη χρηματοοικονομική συμπεριφορά επιχειρήσεων και τις επενδυτικές αποφάσεις τους.

Χρειάζονται, συνεπώς, συγκεκριμένες απαντήσεις: Ποια είναι η πραγματική αναλογιστική ανάγκη του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων; Ποια θα είναι η επίπτωση για επιχειρήσεις και μετόχους; Ποια πρόσθετα ασφαλιστικά δικαιώματα θα δημιουργούνται; Και ποια είναι η νομική βάση για την υπαγωγή της απόδοσης κεφαλαίου σε κοινωνικοασφαλιστική επιβάρυνση;

Η μεταρρύθμιση που χρειαζόμαστε

Η βιωσιμότητα του Ταμείου δεν πρέπει να επιδιωχθεί με απλή διεύρυνση της ασφαλιστικής βάσης, χωρίς τεκμηρίωση της ανάγκης, του σκοπού και των συνεπειών κάθε νέας επιβάρυνσης. Η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση χρειάζεται αναλογιστική τεκμηρίωση, καθαρή νομοθετική βάση, συνταγματική ανθεκτικότητα και σεβασμό στη σταθερότητα του επιχειρηματικού περιβάλλοντος.

Η κοινωνική ασφάλιση πρέπει να προστατεύει τον πολίτη και να διασφαλίζει αξιοπρεπείς συντάξεις για τις επόμενες γενιές. Δεν πρέπει, όμως, να μετατρέπεται σε γενική οικονομική επιβάρυνση που απλώς φέρει τον τίτλο της ασφαλιστικής εισφοράς.

Σε μια μικρή ανοικτή οικονομία όπως η κυπριακή, η ισορροπία μεταξύ κοινωνικής προστασίας και επιχειρηματικής ανταγωνιστικότητας δεν αποτελεί πολυτέλεια. Αποτελεί προϋπόθεση οικονομικής και κοινωνικής σταθερότητας.