Χρηματοδότηση, εγγυήσεις και εταιρική διακυβέρνηση του Ταμείου Ασφαλιστών Μηχανοκινήτων Οχημάτων (ΤΑΜΟ)
Ακολουθήστε μας στο Linkedin και συνδεθείτε με άλλους επαγγελματίες του κλάδου
Γράφει ο Μιλτιάδης Μιλτιάδου, Ανεξάρτητος Σύμβουλος Ασφαλίσεων και Διαχείρισης Κινδύνων και Εκπαιδευτής Επαγγελματικής Κατάρτισης
Η αποστολή του ΤΑΜΟ
Ο βασικός σκοπός του TAMO είναι να καταβάλλει αποζημιώσεις προς τρίτους σε σχέση με ευθύνη που προκύπτει από τη χρήση:
- ανασφάλιστων οχημάτων,
- οχημάτων αγνώστων στοιχείων,
- οχημάτων ασφαλισμένων σε ασφαλιστικές εταιρείες που τίθενται υπό εκκαθάριση.
Επίσης λειτουργεί ως εθνικό Γραφείο του Συστήματος Διεθνούς Ασφάλισης Αυτοκινήτων (Πράσινης Κάρτας), το οποίο διευκολύνει του αυτοκινητιστές στις μετακινήσεις τους όταν διασχίζουν διάφορες χώρες (εκτός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου) και προστατεύει τα θύματα τροχαίων ατυχημάτων στις συγκεκριμένες χώρες.
Μετά την ένταξη στην ΕΕ ο ρόλος του ΤΑΜΟ διευρύνθηκε και ενεργεί και ως Οργανισμός Αποζημιώσεων εξετάζοντας απαιτήσεις κατοίκων της Κύπρου που εμπλέκονται σε τροχαίο ατύχημα που συμβαίνει σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ.
Είχα την τιμή να υπηρετήσω για σειρά ετών ως μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ΤΑΜΟ και να εκτιμήσω από πρώτο χέρι το σημαντικό κοινωνικό ρόλο που επιτελεί. Αν δεν υπήρχε το ΤΑΜΟ, τα θύματα των ατυχημάτων των πιο πάνω περιπτώσεων θα έμεναν εκτεθειμένα σε ατελέσφορες δικαστικές διαδικασίες. Ωστόσο, έχω πεισθεί ότι το ΤΑΜΟ χρειάζεται ριζική αναθεώρηση για να γίνει η λειτουργία του ακόμη πιο δίκαιη και αποδοτική.
Χρηματοδότηση
Στην Κύπρο το ΤΑΜΟ χρηματοδοτείται από τους κατόχους ασφαλιστηρίων μηχανοκινήτων. Οι κάτοχοι ασφαλιστηρίων μηχανοκινήτων επωμίζονται επασφάλιστρο με ξεχωριστή χρέωση πέραν του ασφαλίστρου στον Πίνακα του ασφαλιστηρίου μηχανοκινήτων. Μέχρι το 2024, το επασφάλιστρο υπολογιζόταν ως ποσοστό (5%) επί του ασφαλίστρου κάθε ασφαλιστηρίου μηχανοκινήτων. Από το 2024 τα επασφάλιστρα ανέρχονται σε €9 ανά όχημα και €27 ανά ασφαλιστήριο εμπορίας οχημάτων. Για την αφερεγγυότητα των ασφαλιστικών εταιρειών καταβάλλονται επιπλέον επασφάλιστρα ύψους €1 ανά όχημα και €3 ανά ασφαλιστήριο εμπορίας οχημάτων. Οι ασφαλιστικές εταιρείες οφείλουν να καταβάλουν στο ΤΑΜΟ τα επασφάλιστρα που εισπράττουν από τους κατόχους ασφαλιστηρίων μέσα σε δύο μήνες από το τέλος κάθε τριμηνίας, δηλαδή ενεργούν ως άνευ αμοιβής εισπράκτορες του ΤΑΜΟ. Η μέθοδος χρηματοδότησης του TAMO στηρίζεται σε προκαταβολική χρηματοδότηση και τη δημιουργία επαρκών αποθεμάτων.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο το Motor Insurers’ Bureau (MIB) και στην Ιρλανδία το Motor Insurers Bureau of Ireland (MIBI) χρηματοδοτούνται από τις ασφαλιστικές εταιρείες μηχανοκινήτων, όχι από τους κατόχους ασφαλιστηρίων μηχανοκινήτων. Οι ασφαλιστικές εταιρείες καταβάλλουν στους αντίστοιχους οργανισμούς ετήσιες υποχρεωτικές εισφορές. Κάθε χρόνο οι δύο οργανισμοί εκτιμούν την απαιτούμενη χρηματοδότηση και την κατανέμουν μεταξύ των ασφαλιστικών εταιρειών ανάλογα με το μερίδιό τους στα μικτά ασφάλιστρα του Κλάδου Ασφάλισης 10 – Αστική Ευθύνη από Χερσαία Αυτοκίνητα Οχήματα. Η ετήσια εισφορά της κάθε ασφαλιστικής εταιρείας στο MIB καταβάλλεται σε τριμηνιαίες ή μηνιαίες δόσεις με τραπεζική μεταφορά, ενώ στο MIBI καταβάλλεται σε 12 μηνιαίες δόσεις μέσω άμεσης χρέωσης ή πάγιας εντολής. Έστω και αν το κόστος των υποχρεωτικών εισφορών μετακυλίεται έμμεσα στους πελάτες μέσω της ενσωμάτωσής του στα ασφάλιστρα, οι εισφορές δεν παύουν να είναι υποχρέωση των ασφαλιστικών εταιρειών και όχι των κατόχων των ασφαλιστηρίων. Η μέθοδος χρηματοδότησης τόσο του MIB όσο και του MIBI στηρίζεται σε ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς με στόχο την αποφυγή της δημιουργίας ελλειμμάτων ή αποθεμάτων.
Όπως γίνεται αντιληπτό, συγκριτικά με τα άλλα δύο Ταμεία, η μέθοδος χρηματοδότησης του ΤΑΜΟ συνεπάγεται τα εξής:
- Οι κάτοχοι ασφαλιστηρίων μηχανοκινήτων της Κύπρου πληρώνουν επαυξημένα ποσά κυρίως για να διατηρεί το ΤΑΜΟ διαρκώς επαρκή αποθέματα έτσι ώστε να δύναται να αντιμετωπίσει το ενδεχόμενο αφερεγγυότητας μιας ή περισσοτέρων ασφαλιστικών εταιρειών. Οι ασφαλιστικές εταιρείες μηχανοκινήτων του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας καταβάλλουν όσα χρειάζονται οι αντίστοιχοι οργανισμοί για τις τρέχουσες ανάγκες τους.
- Το ΤΑΜΟ είναι εκτεθειμένο σε κινδύνους αγοράς (π.χ. πτώση της αξίας των επενδύσεων), στους οποίους δεν είναι εκτεθειμένα το ΜΙΒ και το ΜΙΒΙ. Για παράδειγμα, οι επιπτώσεις του κουρέματος των καταθέσεων του 2013 θα ήταν ηπιότερες για το ΤΑΜΟ αν δεν ήταν υποχρεωμένο να διατηρεί τόσο υψηλά αποθέματα.
Νομικό καθεστώς και εγγυήσεις
Το ΤΑΜΟ ιδρύθηκε το 1969 κατά το πρότυπο του ΜΙΒ και είναι Εταιρεία Δι’ Εγγυήσεως Χωρίς Κεφάλαιο με αριθμό εγγραφής ΗΕ 2377, δηλαδή είναι ιδιωτική εταιρεία, μη κερδοσκοπική, της οποίας τα μέλη δεν κατέχουν μετοχές, αλλά εγγυούνται τη λειτουργία της. Μέλη της είναι υποχρεωτικά οι ασφαλιστικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον κλάδο υποχρεωτικής ασφάλισης μηχανοκινήτων.
Τα μέλη των ΜΙΒ και ΜΙΒΙ εγγυούνται τη λειτουργία των αντίστοιχων οργανισμών με την υποχρέωση καταβολής της ετήσιας εισφοράς και έτσι οι δύο οργανισμοί δεν κινδυνεύουν ποτέ να περιπέσουν σε κατάσταση αφερεγγυότητας.
Τα μέλη του ΤΑΜΟ εγγυούνται της λειτουργία του με εγγύηση ύψους 8 ευρώ, η οποία προβλέπεται στο καταστατικό της εταιρείας. Σήμερα το ΤΑΜΟ έχει 25 μέλη και έτσι σε περίπτωση αφερεγγυότητάς του, ενώ διαχειρίζεται εκατομμύρια ευρώ, θα δικαιούται να εισπράξει από τους εγγυητές του μόνο €200.
Προφανώς, το σύστημα εγγυήσεων του ΤΑΜΟ δεν είναι ικανοποιητικό. Η αναθεώρηση του συστήματος εγγυήσεων θα μπορούσε να συνδυαστεί με αναθεώρηση της μεθόδου χρηματοδότησης. Αντί να πληρώνουν οι κάτοχοι ασφαλιστηρίων επασφάλιστρο, θα έπρεπε οι ασφαλιστικές εταιρείες να καταβάλλουν ετήσιες εισφορές και να εγγυούνται τη λειτουργία του ΤΑΜΟ με την υποχρέωση τους να καταβάλλουν αυτές τις εισφορές.
Εταιρική διακυβέρνηση
Τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου του ΤΑΜΟ εκλέγονται από τις ασφαλιστικές εταιρείες / εγγυητές του ΤΑΜΟ. Το γεγονός ότι κατά κανόνα οι διοικητικοί σύμβουλοι του ΤΑΜΟ είναι εργοδοτούμενοι των ασφαλιστικών εταιρειών εγκυμονεί διάφορους κινδύνους, για παράδειγμα:
- να ενεργούν προς το συμφέρον των ασφαλιστικών εταιρειών που τους εργοδοτούν αντί προς το συμφέρον του ΤΑΜΟ, όπως όταν συζητούνται νομοθετικές τροποποιήσεις, ή
- να παρουσιάζονται συγκρούσεις συμφερόντων, όπως όταν υπάρχουν διαφορές μεταξύ ασφαλιστικών εταιρειών και ΤΑΜΟ.
Αυτή η κατάσταση φέρνει στο νου μου δύο αποφθέγματα, ένα πασίγνωστο και χιλιοειπωμένο και ένα που αναφέρω στα μαθήματα ασφάλισης της ευθύνης διοικητικών συμβούλων και αξιωματούχων:
- «Η γυναίκα του Καίσαρα δεν αρκεί να είναι τίμια, πρέπει και να φαίνεται τίμια.»[1]
- «Μπορεί κάλλιστα να ισχύει το ότι η εταιρική ζωή ενός εντεταλμένου διοικητικού συμβούλου (nominee director) που ψηφίζει εναντίον των συμφερόντων του μετόχου “που τον διόρισε” δεν είναι ούτε ευτυχής ούτε μακρόχρονη.»[2]
Για να βελτιωθεί η εταιρική διακυβέρνηση του ΤΑΜΟ, θα μπορούσε να εισαχθεί κανόνας ότι ένας σημαντικός αριθμός διοικητικών συμβούλων θα είναι ανεξάρτητοι, υπό την έννοια ότι δεν θα είναι εργοδοτούμενοι των ασφαλιστικών εταιρειών.
[1] Ιούλιος Καίσαρας, όταν χώρισε με τη δεύτερη σύζυγό του, Πομπηία Σύλλα.
[2] Ontario Inc. v. Harold E. Ballard Ltd., [1991] O.J. No. 266 (Gen. Div.)
