Οι άνθρωποι ζουν περισσότερο από ό,τι στο παρελθόν, και αυτό είναι εξαιρετική είδηση. Δημιουργεί όμως και ένα νέο ερώτημα: θα έχουν αρκετά χρήματα όταν σταματήσουν να εργάζονται; Για πολλούς, η απάντηση δεν είναι καθόλου σαφής. Το πρόβλημα αυτό ονομάζεται χάσμα των συντάξεων (pensions gap) και αφορά τη διαφορά ανάμεσα στα χρήματα που θα χρειαστούν οι άνθρωποι στα γηρατειά και σε εκείνα που είναι πιθανό να λάβουν. Όσο νωρίτερα το καταλάβουμε, τόσο πιο εύκολο είναι να προετοιμαστούμε.
Τι είναι το χάσμα των συντάξεων
Σύμφωνα με την Insurance Europe, το χάσμα των συντάξεων είναι η διαφορά ανάμεσα στο ποσό που οι άνθρωποι θα χρειάζονται πιθανότατα όταν συνταξιοδοτηθούν και στο ποσό που είναι πιθανό να λάβουν από συντάξεις και αποταμιεύσεις. Ένα απλό παράδειγμα: αν κάποιος χρειάζεται 1.500 ευρώ τον μήνα για να ζήσει μετά τη συνταξιοδότηση, αλλά εισπράττει μόνο 1.000 ευρώ, η διαφορά αποτελεί μέρος του χάσματος. Με απλά λόγια, αν δεν αλλάξει κάτι, πολλοί άνθρωποι μπορεί να μην έχουν αρκετά χρήματα στην τρίτη ηλικία.
Το μέγεθος του προβλήματος είναι τεράστιο. Παγκοσμίως, το χάσμα εκτιμάται σε περίπου 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ΗΠΑ ετησίως και αναμένεται να διευρυνθεί καθώς η διάρκεια ζωής αυξάνεται. Η εκτίμηση προέρχεται από την έκθεση της GFIA του 2023 για τα παγκόσμια χάσματα προστασίας.
Γιατί μεγαλώνει το χάσμα
Οι βασικές αιτίες είναι η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, ο μικρότερος αριθμός εργαζομένων ανά συνταξιούχο και η χαμηλή προσωπική αποταμίευση.
Καθώς οι άνθρωποι φτάνουν σε μεγαλύτερη ηλικία, τα χρήματα της σύνταξής τους πρέπει να καλύψουν πολύ περισσότερα χρόνια από ό,τι παλαιότερα. Την ίδια ώρα, οι δημόσιες συντάξεις στηρίζονται στις εισφορές των σημερινών εργαζομένων, οι οποίες χρηματοδοτούν τις συντάξεις των σημερινών συνταξιούχων. Επειδή γεννιούνται λιγότερα παιδιά και οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, οι εργαζόμενοι λιγοστεύουν και οι συνταξιούχοι πληθαίνουν, με αποτέλεσμα να δημιουργείται πίεση στα συνταξιοδοτικά συστήματα.
Σημαντικό ρόλο παίζει και το γεγονός ότι πολλοί δεν αποταμιεύουν αρκετά νωρίς. Κάποιοι ξεκινούν πολύ αργά, άλλοι αποταμιεύουν μόνο περιστασιακά και άλλοι δεν γνωρίζουν πόσα χρήματα θα χρειαστούν. Τα θέματα των συντάξεων δεν είναι εύκολα στην κατανόησή τους, και όταν η χρηματοοικονομική παιδεία είναι περιορισμένη, ο προγραμματισμός γίνεται δύσκολος, ιδίως για τους νέους, παρότι η έγκαιρη αποταμίευση είναι αυτή που προσφέρει το μεγαλύτερο όφελος.
Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, περισσότεροι από έναν στους τρεις ανθρώπους δεν αποταμιεύουν καθόλου για τη σύνταξή τους. Στους νέους ηλικίας 18 έως 35 ετών, το ποσοστό όσων δεν αποταμιεύουν για τη σύνταξη φτάνει περίπου το 40%, σύμφωνα με την έρευνα της Insurance Europe του 2023, στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 16.000 άτομα από 16 χώρες της ΕΕ.
Το χάσμα στις συντάξεις ανδρών και γυναικών
Το ζήτημα έχει και έντονη διάσταση φύλου. Οι γυναίκες στην Ευρώπη λαμβάνουν κατά μέσο όρο 29% χαμηλότερη σύνταξη από τους άνδρες, κυρίως λόγω συντομότερων καριέρων, λιγότερων ωρών εργασίας και χαμηλότερων αποδοχών.
Η τρίτη πανευρωπαϊκή έρευνα της Insurance Europe για τις συντάξεις επιβεβαιώνει ότι το χάσμα στην προστασία είναι διαρκές. Σχεδόν οι μισές από τις γυναίκες που συμμετείχαν δεν αποταμιεύουν τίποτα για τη σύνταξή τους. Οι γυναίκες τείνουν να αποταμιεύουν λιγότερα και να αναμένουν χαμηλότερο ποσοστό του τελευταίου μισθού τους μετά τη συνταξιοδότηση σε σχέση με τους άνδρες. Επιπλέον, το 27% των γυναικών δηλώνει ότι δεν είναι καθόλου βέβαιο πως θα μπορέσει να διατηρήσει άνετο βιοτικό επίπεδο μετά τη συνταξιοδότηση με βάση τις υποχρεωτικές δημόσιες και επαγγελματικές συντάξεις, ενώ στους άνδρες το αντίστοιχο ποσοστό είναι 18%. Πρόκειται για σημαντικό ζήτημα για τα άτομα, την κοινωνία και την οικονομία.
Ποιες είναι οι λύσεις
Δεν υπάρχει μία μοναδική λύση. Χρειάζεται δράση από τους πολίτες, τις εθνικές κυβερνήσεις και την ίδια την ΕΕ.
Η ΕΕ και τα κράτη μέλη μπορούν να προωθήσουν πολυπυλωνικά συνταξιοδοτικά συστήματα, στα οποία οι ασφαλιστές διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο ως πάροχοι συντάξεων δεύτερου και τρίτου πυλώνα. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής μπορούν να ενθαρρύνουν την αποταμίευση για τη σύνταξη μέσω φορολογικών κινήτρων, υπηρεσιών παρακολούθησης συντάξεων και αυτόματης ένταξης σε συνταξιοδοτικά προγράμματα. Παράλληλα, οι κυβερνήσεις και οι εταιρείες χρηματοοικονομικών υπηρεσιών μπορούν να στηρίξουν πρωτοβουλίες που ενισχύουν τη χρηματοοικονομική παιδεία των πολιτών.
Το θέμα συζητήθηκε και στην Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Συνταξιοδότησης (European Retirement Week) του 2023, ενώ η Insurance Europe προωθεί την αποταμίευση για τη σύνταξη και μέσω της πρωτοβουλίας χρηματοοικονομικής παιδείας InsureWisely.
Το μήνυμα για τον καθένα μας
Το χάσμα των συντάξεων δεν είναι ένα μακρινό ή θεωρητικό πρόβλημα. Αφορά το βιοτικό επίπεδο που θα έχουμε όταν σταματήσουμε να εργαζόμαστε. Η ενημέρωση και η έγκαιρη προετοιμασία είναι το πρώτο βήμα, και όσο νωρίτερα ξεκινήσει κάποιος να αποταμιεύει, τόσο μεγαλύτερο είναι το όφελος.
