Τροχαία δυστυχήματα: Άνδρες, νέοι και ηλικιωμένοι στις ομάδες υψηλότερου κινδύνου

Ακολουθήστε μας στο Linkedin και συνδεθείτε με άλλους επαγγελματίες του κλάδου

Οι θάνατοι από τροχαία δυστυχήματα δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στον πληθυσμό. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, ο κίνδυνος να χάσει κάποιος τη ζωή του στον δρόμο διαφοροποιείται σημαντικά ανάλογα με το φύλο, την ηλικία και το μέσο μετακίνησης.

Οι διαφορές δεν είναι οριακές. Αντίθετα, αποκαλύπτουν συγκεκριμένες ομάδες χρηστών του οδικού δικτύου που αντιμετωπίζουν πολύ διαφορετικά επίπεδα κινδύνου. Οι άνδρες έχουν σημαντικά μεγαλύτερη πιθανότητα να χάσουν τη ζωή τους σε τροχαίο, ενώ δυσανάλογα υψηλή συμμετοχή στους θανάτους καταγράφουν επίσης οι νέοι και τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω.

Η μεγάλη διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών

Το 2023, το 77% των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους στους δρόμους της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν άνδρες και το 23% γυναίκες. Η αναλογία αντιστοιχεί σε περίπου 3,35 θανάτους ανδρών για κάθε έναν θάνατο γυναίκας.

Η υπερεκπροσώπηση των ανδρών αποτελεί ένα από τα πιο σταθερά ευρήματα των ευρωπαϊκών δεδομένων για την οδική ασφάλεια. Το μέγεθος της διαφοράς, ωστόσο, μεταβάλλεται σημαντικά ανάλογα με το μέσο μετακίνησης.

Μεταξύ των επιβατών και οδηγών αυτοκινήτων που έχασαν τη ζωή τους στην Ε.Ε. το 2023, το 73% ήταν άνδρες. Εξετάζοντας αποκλειστικά τους οδηγούς, το ποσοστό των ανδρών αυξανόταν στο 81%. Αντίθετα, μεταξύ των επιβατών αυτοκινήτων οι γυναίκες αντιπροσώπευαν σχεδόν το ήμισυ των θυμάτων, με ποσοστό 49%.

Η ανισορροπία ήταν ακόμη μεγαλύτερη στους ποδηλάτες, όπου το 82% των θυμάτων ήταν άνδρες. Η πιο έντονη διαφορά καταγράφηκε στους χρήστες μηχανοκίνητων δικύκλων: οι άνδρες αποτελούσαν το 91% των θυμάτων με μοτοποδήλατο και το 94% των νεκρών μοτοσικλετιστών.

Στους πεζούς, η κατανομή ήταν περισσότερο ισορροπημένη, χωρίς όμως να εξαφανίζεται η διαφορά. Περίπου το 63% των πεζών που έχασαν τη ζωή τους ήταν άνδρες και το 37% γυναίκες.

Η εικόνα αυτή δεν περιορίζεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στη Μεγάλη Βρετανία, το 76% των ανθρώπων που σκοτώθηκαν σε τροχαία το 2024 ήταν άνδρες. Στην Τουρκία καταγράφηκε σχεδόν ίδιο ποσοστό, 76,2%, ενώ σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, στο Μαρόκο οι άνδρες αποτελούσαν το 86% των καταγεγραμμένων θυμάτων το 2021.

Διαφορετικοί κίνδυνοι σε κάθε ηλικία

Τα δεδομένα καταδεικνύουν ότι αυξημένοι κίνδυνοι εμφανίζονται σε διαφορετικά στάδια της ζωής, χωρίς να οφείλονται απαραίτητα στους ίδιους παράγοντες.

Οι νεότεροι άνθρωποι καταγράφουν ιδιαίτερα υψηλή συμμετοχή σε συγκεκριμένες κατηγορίες τροχαίων με αυτοκίνητο. Στην Ε.Ε., τα άτομα ηλικίας 15 έως 24 ετών παρουσίασαν το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των οδηγών που έχασαν τη ζωή τους σε τροχαία με εμπλοκή ενός μόνο οχήματος.

Παράλληλα, από το 2020 και μετά, τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω αντιπροσωπεύουν το 29% του συνόλου των θανάτων από τροχαία στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παρόμοια εικόνα για τους νέους καταγράφεται και στη Σερβία, ως πρόσφατο παράδειγμα χώρας εκτός Ε.Ε. που συμμετέχει στο Σύστημα Πράσινης Κάρτας και διαθέτει αναλυτικά στοιχεία ανά ηλικία και κατηγορία χρήστη του δρόμου. Το 2024, το υψηλότερο ποσοστό θανάτων στη χώρα καταγράφηκε στις ηλικίες 18 έως 20 ετών, με τα περισσότερα θύματα να είναι επιβάτες ή οδηγοί αυτοκινήτων.

Το εθνικό αυτό παράδειγμα ενισχύει το ευρύτερο ευρωπαϊκό εύρημα ότι οι νέοι χρήστες του δρόμου είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στα τροχαία που αφορούν επιβατικά αυτοκίνητα.

Για τους πεζούς και τους ποδηλάτες, η ηλικιακή εικόνα είναι πολύ διαφορετική. Το 2023, το 51% των πεζών που σκοτώθηκαν στην Ε.Ε. ήταν ηλικίας 65 ετών και άνω. Το ποσοστό θνησιμότητας των ηλικιωμένων πεζών ήταν υπερδιπλάσιο από εκείνο των ατόμων ηλικίας 25 έως 64 ετών και πενταπλάσιο σε σύγκριση με τα άτομα κάτω των 25 ετών.

Παράλληλα, οι ηλικιωμένοι αποτελούσαν το 50% των ποδηλατών που έχασαν τη ζωή τους. Το μερίδιο των θυμάτων ηλικίας 65 ετών και άνω αυξήθηκε από 43% το 2013 σε 50% το 2023, ενώ περιορίστηκε η αναλογία των νεότερων και των μεσήλικων ποδηλατών.

Τα στοιχεία δείχνουν, επομένως, ότι οι νεότεροι επηρεάζονται περισσότερο από συγκεκριμένες κατηγορίες τροχαίων με μηχανοκίνητα οχήματα, ενώ οι ηλικιωμένοι εμφανίζουν πολύ μεγαλύτερη συμμετοχή στους θανάτους πεζών και ποδηλατών. Οι διακρίσεις αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία για τον σχεδιασμό στοχευμένων πολιτικών οδικής ασφάλειας.

Ο κίνδυνος μεταβάλλεται ανάλογα με το μέσο μετακίνησης

Οι επιβαίνοντες σε αυτοκίνητα αποτέλεσαν τη μεγαλύτερη κατηγορία θυμάτων στην Ε.Ε., με 9.007 θανάτους το 2023. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχούσε στο 44% του συνόλου των θανάτων στους ευρωπαϊκούς δρόμους.

Μεταξύ 2013 και 2023, οι θάνατοι επιβαινόντων σε αυτοκίνητα μειώθηκαν κατά 18%, ελαφρώς περισσότερο από τη συνολική μείωση κατά 16% που καταγράφηκε για όλες τις κατηγορίες χρηστών του δρόμου. Οι οδηγοί αποτελούσαν το 72% των νεκρών επιβαινόντων, ενώ το 41% των θανάτων σημειώθηκε σε τροχαία με ένα μόνο όχημα.

Μεγαλύτερη βελτίωση καταγράφηκε στους πεζούς. Οι θάνατοι μειώθηκαν από 5.285 το 2013 σε 3.690 το 2023, σημειώνοντας πτώση κατά 30%. Παρ’ όλα αυτά, οι πεζοί εξακολουθούσαν να αντιπροσωπεύουν περίπου έναν στους έξι θανάτους από τροχαία, με ιδιαίτερα υψηλή συγκέντρωση στις μεγαλύτερες ηλικίες. Το 71% των πεζών σκοτώθηκε σε αστικούς δρόμους και το 23% σε επαρχιακούς.

Οι θάνατοι ποδηλατών παρουσιάζουν πολύ μικρότερη υποχώρηση. Το 2023 έχασαν τη ζωή τους περίπου 1.900 ποδηλάτες, αριθμός που αντιστοιχούσε στο 10% των συνολικών θυμάτων στην Ε.Ε. Ο αριθμός τους παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητος σε σύγκριση με το 2013 και ήταν μόλις 4% χαμηλότερος από το επίπεδο του 2019. Την ίδια στιγμή, αυξάνεται σταθερά η συμμετοχή των μεγαλύτερων ηλικιών στα θανατηφόρα περιστατικά.

Ιδιαίτερα δύσκολη παραμένει η κατάσταση για τους χρήστες μηχανοκίνητων δικύκλων. Οι μοτοσικλετιστές αντιπροσώπευαν 3.532 θανάτους, δηλαδή το 17% του ευρωπαϊκού συνόλου, το 2023. Ο αριθμός παρέμεινε πρακτικά αμετάβλητος σε σχέση με το 2013.

Οι θάνατοι χρηστών μοτοποδηλάτων μειώθηκαν κατά 34%, φθάνοντας τους 496. Αντίθετα, οι θάνατοι μοτοσικλετιστών παραμένουν σταθερά υψηλοί, ενώ περισσότεροι από ένας στους τρεις –ποσοστό 36%– έχασαν τη ζωή τους σε τροχαία με ένα μόνο όχημα.

Επομένως, ενώ έχει επιτευχθεί σημαντική μείωση στους θανάτους πεζών και επιβαινόντων σε αυτοκίνητα, η πρόοδος στους ποδηλάτες και τους μοτοσικλετιστές είναι σαφώς μικρότερη.

Η κοινωνικοοικονομική διάσταση της οδικής ασφάλειας

Ο κίνδυνος στον δρόμο επηρεάζεται επίσης από τον τόπο και τις συνθήκες διαβίωσης. Έρευνες που έχει αναδείξει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφάλειας Μεταφορών καταγράφουν μια σαφή κοινωνικοοικονομική διαβάθμιση: οι άνθρωποι που ζουν σε υποβαθμισμένες περιοχές μπορεί να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου ή σοβαρού τραυματισμού σε σύγκριση με όσους κατοικούν σε περισσότερο εύπορες περιοχές.

Τα νοικοκυριά χαμηλότερου εισοδήματος ενδέχεται να εξαρτώνται περισσότερο από το περπάτημα, το ποδήλατο, τη μοτοσικλέτα, τα μέσα μαζικής μεταφοράς ή τα παλαιότερα οχήματα. Παράλληλα, οι λιγότερο προνομιούχες περιοχές μπορεί να χαρακτηρίζονται από πυκνή κυκλοφορία, επικίνδυνες διαβάσεις, ελλιπείς προστατευμένες διαδρομές και ανεπαρκή μέτρα περιορισμού της ταχύτητας.

Ένας ακόμη παράγοντας είναι η επαγγελματική έκθεση στον κίνδυνο, ιδιαίτερα για επαγγελματίες οδηγούς, διανομείς και εργαζομένους που κινούνται τη νύχτα ή εργάζονται υπό χρονική πίεση.

Ιδιαίτερα ευάλωτα μπορεί να είναι τα παιδιά. Σύμφωνα με έρευνες που συνοψίζει το ETSC, τα παιδιά σε υποβαθμισμένες περιοχές μπορεί να αντιμετωπίζουν περίπου τριπλάσιο κίνδυνο τραυματισμού ως πεζοί σε σχέση με παιδιά που ζουν σε πιο εύπορες περιοχές, ακόμη και όταν λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές ως προς την έκθεσή τους στην κυκλοφορία. Η ακριβής έκταση του φαινομένου μεταβάλλεται ανά χώρα, το εύρημα όμως επιβεβαιώνει ότι η οδική ασφάλεια αποτελεί και ζήτημα κοινωνικής ισότητας.

Οι συνολικοί αριθμοί δεν αποκαλύπτουν ολόκληρη την εικόνα

Παρότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει τα περισσότερο εναρμονισμένα δεδομένα, οι ίδιες βασικές τάσεις εμφανίζονται και στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή του Συστήματος Πράσινης Κάρτας. Εθνικά στοιχεία δείχνουν ότι η υψηλότερη συμμετοχή των ανδρών στους θανάτους από τροχαία εκτείνεται πολύ πέρα από την Ε.Ε., ενώ η χρήση διαφορετικών μέσων μετακίνησης και η ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού δημιουργούν διαφορετικά επίπεδα κινδύνου σε κάθε χώρα.

Στο Μαρόκο, για παράδειγμα, τα μηχανοκίνητα δίκυκλα αντιπροσώπευαν το 40% των θανάτων από τροχαία το 2022, έναντι 23% για τους επιβαίνοντες σε αυτοκίνητα και 25% για τους πεζούς. Στη Σερβία, η μεγαλύτερη κατηγορία θυμάτων ήταν οι επιβαίνοντες σε αυτοκίνητα, με ποσοστό 48%, και ακολουθούσαν οι πεζοί με 22%.

Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι οι συνολικοί αριθμοί των θυμάτων αποκρύπτουν πολλά διαφορετικά προβλήματα οδικής ασφάλειας. Ο κίνδυνος μεταβάλλεται ανάλογα με το φύλο, την ηλικία, το μέσο μετακίνησης και τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες.

Για τον λόγο αυτό, τα οριζόντια μέτρα δεν επαρκούν πάντοτε. Η αποτελεσματική πρόληψη απαιτεί περισσότερο στοχευμένες παρεμβάσεις, προσαρμοσμένες στις ομάδες και στις κατηγορίες χρηστών που αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο.