Η EIOPA ζητά τη γνώμη της αγοράς για μια πιο αναλογική εποπτεία των επενδυτικών ασφαλιστικών προϊόντων, με επίκεντρο το αποτέλεσμα για τον καταναλωτή

Ακολουθήστε μας στο Linkedin και συνδεθείτε με άλλους επαγγελματίες του κλάδου

Δημόσια διαβούλευση για το σχέδιο Εποπτικής Δήλωσης, με προθεσμία έως τις 4 Ιανουαρίου 2027

Η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (EIOPA) ξεκίνησε σήμερα δημόσια διαβούλευση για το σχέδιο Εποπτικής Δήλωσης σχετικά με την εποπτεία των πωλήσεων και των προσυμβατικών γνωστοποιήσεων των ασφαλιστικών επενδυτικών προϊόντων (IBIPs). Το βασικό μήνυμα είναι ότι η εποπτεία δεν πρέπει να ελέγχει μόνο αν συμπληρώθηκαν όλα τα έντυπα και ακολουθήθηκαν όλα τα βήματα. Πρέπει να εξετάζει και αν οι υπάρχουσες διαδικασίες βοηθούν πράγματι τον καταναλωτή να αποφασίσει σωστά.

Τι είναι η Εποπτική Δήλωση και τι δεν είναι

Η Δήλωση εκδίδεται με βάση το άρθρο 29(2) του Κανονισμού ίδρυσης της EIOPA και απευθύνεται στις εθνικές εποπτικές αρχές, όχι απευθείας στις ασφαλιστικές εταιρείες και τους διαμεσολαβητές. Καθορίζει τις προσδοκίες της EIOPA για το πώς οι εποπτικές αρχές πρέπει να αξιολογούν την Οδηγία για τη Διανομή Ασφαλίσεων (IDD), τους σχετικούς Κατ’ Εξουσιοδότηση Κανονισμούς 2017/2358 και 2017/2359, καθώς και τις απαιτήσεις του Κανονισμού PRIIPs και του SFDR.

Η EIOPA τονίζει ότι το κείμενο:

• δεν εισάγει νέες ρυθμιστικές απαιτήσεις,
• δεν δημιουργεί πρόσθετες υποχρεώσεις υποβολής στοιχείων,
• δεν επιβάλλει συγκεκριμένη εποπτική μεθοδολογία.

Η συμμόρφωση με τους κανόνες παραμένει το θεμέλιο της προστασίας των καταναλωτών. Η νέα προσέγγιση την συμπληρώνει και δεν την αντικαθιστά. Ένα θετικό αποτέλεσμα για τον πελάτη δεν «σβήνει» μια παράβαση, ενώ και η αρχή της αναλογικότητας, που ήδη υπάρχει στην IDD, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη.

Τι έχει εντοπίσει η EIOPA

Μέσα από την παρακολούθηση της αγοράς και το έργο εποπτικής σύγκλισης, η EIOPA διαπιστώνει ότι οι υφιστάμενες δικλίδες προστασίας δεν λειτουργούν πάντα όπως προορίζονταν. Συγκεκριμένα εντοπίζει:

• Πωλήσεις που περιορίζονται στη μηχανική συμπλήρωση βημάτων. Η διαδικασία ολοκληρώνεται, αλλά δεν εξυπηρετεί πάντα τον σκοπό της.
• Μακροσκελείς και σύνθετες γνωστοποιήσεις. Ο όγκος και η παρουσίαση των εγγράφων δυσκολεύουν τον καταναλωτή να εντοπίσει και να κατανοήσει τα βασικά στοιχεία.
• Αξιολογήσεις που δεν επηρεάζουν πραγματικά το αποτέλεσμα. Ερωτηματολόγια για τις ανάγκες και απαιτήσεις του πελάτη, αξιολογήσεις καταλληλότητας και, όπου εφαρμόζεται, αξιολογήσεις συμβατότητας δεν καθορίζουν πάντα την τελική πώληση.

Η EIOPA σημειώνει επίσης ότι περισσότερες πληροφορίες, περισσότερα έγγραφα και περισσότερα βήματα δεν σημαίνουν αυτομάτως καλύτερα αποτελέσματα για τον πελάτη. Όταν έχουν ήδη συλλεγεί επαρκείς και σχετικές πληροφορίες, η επιπλέον γραφειοκρατία επιβαρύνει καταναλωτές, εταιρείες και διαμεσολαβητές χωρίς όφελος.

Τι σημαίνει «καλό αποτέλεσμα για τον καταναλωτή»

Το κείμενο ορίζει με προσοχή την έννοια. Καλό αποτέλεσμα σημαίνει ότι ο καταναλωτής μπορεί να πάρει ενημερωμένη απόφαση και ότι το προϊόν ταιριάζει στα χαρακτηριστικά, τις ανάγκες και τους στόχους του, ώστε να αποφεύγεται προβλέψιμη βλάβη. Δεν σημαίνει εγγύηση απόδοσης ούτε συγκεκριμένο αποτέλεσμα για κάθε πελάτη. Δεν αναφέρεται επίσης στην πραγματική κατανόηση ή συμπεριφορά του καταναλωτή, αλλά στο κατά πόσο η πληροφόρηση και η διαδικασία πώλησης υποστηρίζουν εύλογα τους ρυθμιστικούς στόχους.

Οι βασικοί άξονες της εποπτικής προσέγγισης

1. Κατανόηση του πελάτη και ποιότητα των πληροφοριών. Οι εποπτικές αρχές καλούνται να εξετάζουν όχι μόνο αν συλλέχθηκαν πληροφορίες, αλλά και αν ήταν σχετικές, επαρκείς και χρήσιμες. Δίνεται έμφαση στο αν τα τυποποιημένα ερωτηματολόγια επιτρέπουν στα πραγματικά χαρακτηριστικά του πελάτη να επηρεάσουν τις ερωτήσεις και το αποτέλεσμα. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν οι απαντήσεις βασίζονται σε προεπιλογές.

Η EIOPA διαχωρίζει τις ήσσονος σημασίας ασυνέπειες στην τεκμηρίωση από τις ουσιώδεις ελλείψεις, για παράδειγμα στον επενδυτικό ορίζοντα, την ικανότητα του πελάτη να απορροφήσει ζημιές ή τη γνώση και εμπειρία του. Αναγνωρίζει επίσης ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι κατάλληλη μια λιγότερο αναλυτική συλλογή στοιχείων, με την προϋπόθεση ότι οι απαιτήσεις πληρούνται πλήρως. Ο καθορισμός της αγοράς στόχου δεν αντικαθιστά την ατομική αξιολόγηση.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο έλεγχος του αν η δήλωση αναγκών και απαιτήσεων αντικατοπτρίζει πραγματικά τη συζήτηση με τον πελάτη ή συντάχθηκε μετά την επιλογή του προϊόντος, δηλαδή μόνο για να καλύψει τον φάκελο.

2. Γνωστοποιήσεις που βοηθούν πράγματι τον πελάτη. Η Δήλωση ζητά από τις αρχές να αξιολογούν τις πληροφορίες στο σύνολό τους, με βάση τρία κριτήρια:

• Χρόνος και παρουσίαση. Εξετάζεται αν οι βασικές πληροφορίες για κόστη και κινδύνους δίνονται έγκαιρα, πριν ο πελάτης δεσμευτεί, και όχι αφού έχουν γίνει οι βασικές επιλογές, π.χ. σε ψηφιακές διαδρομές με προεπιλεγμένες επιλογές. Εξετάζεται επίσης αν οι ουσιώδεις πληροφορίες είναι «θαμμένες» σε μακροσκελή έγγραφα προς λήψη και αν ο πελάτης πρέπει να περάσει από πολλαπλούς συνδέσμους για να τις βρει.
• Όγκος και πολυπλοκότητα. Εξετάζεται αν υπάρχουν επικαλυπτόμενες ή ασυνεπώς διατυπωμένες πληροφορίες σε διαφορετικά έγγραφα, αν οι δείκτες κινδύνου χάνονται μέσα σε τεχνικές περιγραφές και αν οι συγκριτικοί πίνακες είναι δυσνόητοι. Η EIOPA διευκρινίζει ότι η παροχή όλων των πληροφοριών που απαιτεί ο νόμος δεν πρέπει από μόνη της να οδηγεί σε αρνητική εποπτική κρίση λόγω όγκου. Σημασία έχει η οργάνωση και η παρουσίαση.
• Επεξήγηση στην πράξη. Εξετάζεται αν οι διανομείς εξηγούν πρακτικά πώς επηρεάζουν τον πελάτη οι κίνδυνοι, τα κόστη και οι περιορισμοί, με απεικονιστικά σενάρια ζημιάς και με κόστη εκφρασμένα σε χρηματικά ποσά και όχι μόνο σε ποσοστά. Εξετάζεται επίσης αν οι εξαιρέσεις και οι κίνδυνοι διατυπώνονται προφορικά κατά τη συμβουλευτική συζήτηση και αν τα σενάρια πώλησης δίνουν δυσανάλογη έμφαση στα οφέλη έναντι των κινδύνων.

3. Προσωπικές συστάσεις και καταλληλότητα. Όταν παρέχεται συμβουλή, οι εποπτικές αρχές καλούνται να εξετάζουν αν το προϊόν που προτάθηκε ταιριάζει με τα τεκμηριωμένα χαρακτηριστικά του πελάτη, πώς παρουσιάστηκαν οι κίνδυνοι, τα κόστη και οι περιορισμοί, και αν η αιτιολόγηση εξηγεί γιατί το προϊόν είναι κατάλληλο για τον συγκεκριμένο πελάτη αντί να επαναλαμβάνει γενικά χαρακτηριστικά του προϊόντος. Εξετάζονται και μεταπωλητικοί δείκτες, όπως παράπονα, πρόωρες ακυρώσεις και διορθώσεις.

4. Εποπτεία διανομέων και καναλιών διανομής. Η εποπτεία των παραγωγών προϊόντων (οι ρυθμίσεις διακυβέρνησης και εποπτείας προϊόντος, POG) δεν υποκαθιστά την άμεση εποπτεία των πρακτικών πώλησης των εταιρειών και των διαμεσολαβητών. Η άμεση εποπτεία των διαμεσολαβητών θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική όταν διανέμουν προϊόντα πολλών παραγωγών, δρουν με πολλαπλές εντολές ή λειτουργούν ανεξάρτητα από το δίκτυο μιας εταιρείας.

Οι αρχές καλούνται επίσης να εξετάζουν:

• τις δομές αμοιβών και κινήτρων,
• την εκπαίδευση και τον οδηγό προϊόντος που παρέχεται στους πωλητές,
• τα συστήματα διακυβέρνησης που ευθυγραμμίζουν τις πρακτικές πώλησης με το συμφέρον του καταναλωτή.

Για τα κίνητρα, η EIOPA δεν προτείνει συγκεκριμένα μοντέλα αμοιβών. Ζητά να εξετάζεται αν τα κίνητρα δημιουργούν συγκρούσεις συμφερόντων, όπως η δυσανάλογη επιβράβευση πωλήσεων συγκεκριμένων προϊόντων, ή αν οι πωλήσεις με βάση τον όγκο συμπίπτουν με υψηλότερα ποσοστά παραπόνων και ακυρώσεων.

5. Παρακολούθηση του αποτελέσματος μετά την πώληση. Η Δήλωση αναφέρει ενδεικτικούς δείκτες που μπορούν να λειτουργήσουν ως ποιοτικά εποπτικά σήματα:

• διορθώσεις καταλληλότητας μετά την πώληση,
• πρόωρες ακυρώσεις και εξαγορές,
• ακυρώσεις συμβολαίων μέσα στην περίοδο μετάνοιας,
• μοτίβα παραπόνων.

Ένα παράδειγμα είναι οι επαναλαμβανόμενες μετακινήσεις από επενδυτικές επιλογές υψηλότερου προς χαμηλότερου κινδύνου μετά την πώληση, που ίσως δείχνουν ότι οι κίνδυνοι δεν είχαν εξηγηθεί επαρκώς. Η EIOPA τονίζει ότι οι δείκτες αυτοί δεν αποτελούν αυστηρά μεγέθη ούτε όρια και δεν πρέπει να εφαρμόζονται μηχανικά. Ένας αρνητικός δείκτης δεν αποδεικνύει από μόνος του παρανόηση του πελάτη ή παράβαση.

Αναλογικότητα και στόχευση με βάση τον κίνδυνο

Η ένταση του ελέγχου δεν θα είναι ίδια για όλους. Θα εξαρτάται από την πολυπλοκότητα και το προφίλ κινδύνου του προϊόντος, το μοντέλο διανομής, τα χαρακτηριστικά των πελατών, την κλίμακα της δραστηριότητας και τα παράπονα ή προηγούμενα ευρήματα. Οι εργαλειοθήκες των αρχών περιλαμβάνουν στοχευμένους ελέγχους φακέλων πωλήσεων, ηχογραφημένες τηλεφωνικές κλήσεις, ελέγχους ψηφιακών διαδρομών πώλησης και επιτόπιους ελέγχους, χωρίς υποχρέωση χρήσης όλων των εργαλείων.

Τι ζητά η EIOPA από την αγορά

Η EIOPA ζητά συγκεκριμένα παραδείγματα περιττής πολυπλοκότητας ή επικάλυψης, καθώς και τις απόψεις των ενδιαφερομένων για τις προτεραιότητες απλοποίησης και για τις δικλίδες και τις συμβιβαστικές λύσεις που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Οι απαντήσεις υποβάλλονται αποκλειστικά μέσω της διαδικτυακής έρευνας EU Survey. Συμβάλλουν στη διαδικασία ως εξής:

• Οι απαντήσεις δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα της EIOPA, εκτός αν ζητηθεί εμπιστευτικότητα.
• Αιτήματα εκτός EU Survey ή μετά την προθεσμία δεν θα ληφθούν υπόψη.
• Τα προσωπικά στοιχεία επικοινωνίας δεν δημοσιεύονται.

Χρονοδιάγραμμα και επόμενα βήματα

• Έως 4 Ιανουαρίου 2027, 23:59 (CET): προθεσμία υποβολής σχολίων.
• Τέλος Νοεμβρίου 2026: ενωρίτερη ανατροφοδότηση ευπρόσδεκτη, ώστε να τροφοδοτήσει το έργο της EIOPA για την Αίτηση Συμβουλής (Call for Advice) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
• Κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης: διαδικτυακή δημόσια ακρόαση, με λεπτομέρειες που θα ανακοινωθούν ξεχωριστά.
• Α΄ τρίμηνο 2027: αναμενόμενη οριστικοποίηση της Δήλωσης.

Η ανατροφοδότηση μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί σε μελλοντικό έργο της EIOPA γύρω από τη Στρατηγική Λιανικών Επενδύσεων (Retail Investment Strategy), συμπεριλαμβανομένης της απλής συμβουλής, της καταλληλότητας και της συμβατότητας. Η ίδια η Δήλωση παραμένει επικεντρωμένη στην εποπτεία των υφιστάμενων απαιτήσεων.

Γιατί αφορά την κυπριακή αγορά

Παρότι η Δήλωση απευθύνεται στις εποπτικές αρχές, οι συνέπειες θα φανούν στην καθημερινότητα των διανομέων. Όσοι διαθέτουν επενδυτικά ασφαλιστικά προϊόντα, είτε ως ασφαλιστικές εταιρείες είτε ως διαμεσολαβητές, αναμένεται να δουν την εποπτεία να ρωτά πιο συχνά το «πώς λειτούργησε στην πράξη» και όχι μόνο το «αν συμπληρώθηκε». Σε αυτή την κατεύθυνση μπορεί να βοηθήσει η αναθεώρηση των ερωτηματολογίων αναγκών και καταλληλότητας, του τρόπου και του χρόνου παρουσίασης των κινδύνων και κοστών, του περιεχομένου της εκπαίδευσης των πωλητών και των δεικτών παρακολούθησης μετά την πώληση.

Για τους καταναλωτές, το μήνυμα είναι ενθαρρυντικό: ο στόχος είναι μια πιο ξεκάθαρη και απλούστερη διαδρομή αγοράς, με πληροφορίες που κατανοούνται και προϊόντα που ταιριάζουν πραγματικά στις ανάγκες τους.

Η διαβούλευση προσφέρει επίσης στην κυπριακή αγορά την ευκαιρία να καταθέσει τη δική της εμπειρία. Σε μια αγορά μικρής κλίμακας, τα συγκεκριμένα παραδείγματα περιττής πολυπλοκότητας από την καθημερινή πρακτική μπορεί να έχουν ουσιαστική αξία για τη διαμόρφωση του τελικού κειμένου.